Các chuyên gia cho rằng để cải thiện mức độ tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), cần chuyển từ cách cho vay dựa vào tài sản thế chấp sang đánh giá dựa trên dữ liệu và dòng tiền, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý, tái cấu trúc cơ chế bảo lãnh tín dụng và thúc đẩy chuyển đổi số nhằm hình thành hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp với đặc thù khu vực này…
Phát
biểu tại tọa đàm “Khi thị trường đổi chiều: Hành trình thích ứng của SMEs” do Tạp
chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức, GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó chủ tịch Hội
Khoa học Kinh tế Việt Nam, cho rằng thực tế đang tồn tại sự chênh lệch giữa vai
trò của SMEs và mức độ tiếp cận nguồn lực tài chính. Theo ông, phần lớn doanh
nghiệp trong khu vực này có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, nên khó mở rộng hoạt
động.
TS
Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt
Nam (VinaSMEs), cũng cho rằng sức khỏe của khu vực này đang có dấu hiệu phục hồi
nhưng chưa vững chắc. “Mức độ tiếp cận và hấp thụ các nguồn lực hỗ trợ hiện vẫn
chưa tương xứng với vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa”, ông Nam nói.
GS.TS
Hoàng Văn Cường chỉ ra một số điểm nghẽn chính trong tiếp cận tín dụng của SMEs,
trong đó có yêu cầu về tài sản bảo đảm: “Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa không sở
hữu tài sản có giá trị lớn, nên gặp bất lợi khi đáp ứng điều kiện thế chấp
trong mô hình cho vay truyền thống”.
Cùng
vấn đề này, TS Tô Hoài Nam cho rằng tài sản của SMEs không phải không có, nhưng
thường tồn tại dưới dạng nhà xưởng thuê, máy móc, hàng hóa, đơn hàng hoặc dòng
tiền. Theo ông Nam, cách nhìn nhận và định giá các loại tài sản này chưa thực sự
phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.
Một
điểm nghẽn khác là minh bạch thông tin. GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng nhiều SMEs
chưa có hệ thống kế toán, báo cáo tài chính đầy đủ, khiến ngân hàng gặp khó
khăn trong việc đánh giá hiệu quả kinh doanh và rủi ro.
TS
Tô Hoài Nam cũng cho biết phần lớn SMEs vận hành theo mô hình gia đình, hệ thống
kế toán chủ yếu phục vụ nghĩa vụ thuế, chưa đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại.
Điều này tạo khoảng cách giữa tiêu chuẩn dữ liệu mà ngân hàng yêu cầu và khả
năng đáp ứng của doanh nghiệp.
Liên
quan đến dòng tiền, GS.TS Hoàng Văn Cường nhận định việc thiếu các hợp đồng đầu
vào – đầu ra rõ ràng, dòng tiền thiếu ổn định khiến ngân hàng khó có cơ sở thẩm
định khi cho vay không có tài sản bảo đảm.
Ở
góc độ đánh giá rủi ro, TS Tô Hoài Nam cho rằng việc dựa nhiều vào dữ liệu lịch
sử và báo cáo tài chính có thể chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm linh hoạt, vòng
quay vốn nhanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo ông, cách tiếp cận này có thể
dẫn đến đánh giá chưa toàn diện về hiệu quả và tính khả thi của phương án kinh
doanh.
Ngoài
ra, GS.TS Hoàng Văn Cường cho biết đặc điểm vận hành của SMEs cũng khiến mức độ
rủi ro được đánh giá cao hơn, trong khi ngân hàng phải đảm bảo an toàn vốn và
tuân thủ các chuẩn mực quản trị rủi ro, nên thường thận trọng khi cho vay.
“Điểm nghẽn lớn nhất của các quỹ bảo lãnh tín dụng
không nằm ở việc thiếu nguồn lực tài chính, mà là thiếu một cơ chế vận hành hiệu
quả và phù hợp với sứ mệnh.”
TS Tô Hoài Nam,
Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký VinaSMEs.
TS
Tô Hoài Nam bổ sung rằng yếu tố tâm lý trong hệ thống ngân hàng cũng ảnh hưởng
đến quyết định cấp tín dụng. Theo ông, nhiều tổ chức tín dụng có xu hướng thận
trọng với doanh nghiệp nhỏ và vừa do quan niệm rủi ro cao, dù thực tế cần được
nhìn nhận trên cơ sở dữ liệu đầy đủ hơn.
Trong
bối cảnh đó, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng xu hướng chuyển dịch sang tín dụng
dựa trên dữ liệu và dòng tiền là hướng đi dài hạn. Với sự hỗ trợ của công nghệ
tài chính, ngân hàng có thể khai thác dữ liệu từ nhiều nguồn để đánh giá doanh
nghiệp một cách toàn diện hơn.
Ở
góc nhìn chính sách, TS Tô Hoài Nam cũng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận
trong đánh giá tín dụng, chuyển từ trọng tâm tài sản thế chấp sang dòng tiền và
dữ liệu hoạt động kinh doanh. Theo ông, đây là hướng phù hợp hơn với đặc thù của
doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bên
cạnh đó, GS.TS Hoàng Văn Cường đề cập vai trò của quỹ bảo lãnh tín dụng như một
công cụ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, thông qua việc chia sẻ rủi ro với
ngân hàng.
TS
Tô Hoài Nam cho biết hiệu quả hoạt động của các quỹ này hiện còn hạn chế do nguồn
lực chưa đủ mạnh, cơ chế phối hợp với ngân hàng chưa thống nhất và thủ tục tiếp
cận còn phức tạp. Ông cho rằng cần hoàn thiện cơ chế vận hành để công cụ này
phát huy hiệu quả trong thực tế.
Tại tọa đàm, các chuyên gia thống nhất rằng việc
cải thiện khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa cần đi kèm với đổi
mới phương thức cấp tín dụng, thúc đẩy chuyển đổi số và hoàn thiện hệ sinh thái
hỗ trợ, nhằm phù hợp hơn với đặc thù của khu vực doanh nghiệp này.
Đồng
hành cùng chương trình tọa đàm là Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
(VietinBank), một trong những ngân hàng đang đẩy mạnh các giải pháp tài chính
linh hoạt, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực thích ứng, quản trị dòng tiền
và từng bước củng cố nền tảng phát triển bền vững.
-Kỳ Phong
