Hệ thống quản lý chất thải của Thụy Điển được đánh giá là một trong những mô hình tiên tiến nhất thế giới, với quan điểm cơ bản: rác không phải thứ bỏ đi, mà là tài nguyên.
Chưa đến 1% rác thải sinh hoạt ở Thụy Điển bị chôn lấp, phần lớn được tái chế và chuyển thành năng lượng thông qua các nhà máy đốt rác phát điện (waste‑to‑energy).
Một nghịch lý thú vị đã xảy ra ở Thụy Điển: Hệ thống tái chế quá hiệu quả khiến Thụy Điển không còn đủ rác nội địa để vận hành các nhà máy, buộc quốc gia này phải tìm nguồn nguyên liệu từ nước ngoài.
Từ khoảng năm 2010, nước này bắt đầu nhập khẩu hàng triệu tấn rác từ các quốc gia châu Âu khác như Anh, Na Uy và Italy để sử dụng làm nhiên liệu cho các nhà máy đốt rác phát điện.
Việc Thụy Điển nhập khẩu rác không chỉ bởi thiếu rác nội địa đến mức nghiêm trọng, mà còn vì hệ thống thu gom và tái chế quá thành công.
Khi các nhà máy xử lý rác ở Đan Mạch, Đức, Na Uy hay Anh không đủ công suất hoặc chi phí xử lý trong nước cao, họ sẵn sàng trả tiền để Thụy Điển tiếp nhận. Đây là một dịch vụ mà nhiều nước sẵn sàng chi trả hơn là xây dựng cơ sở hạ tầng phức tạp ngay tại quốc nội.
Theo dữ liệu mới nhất, Thụy Điển đã nhập gần 3,86 triệu tấn rác từ nước ngoài trong năm 2024.
Điều này đem lại cho Thụy Điển một lợi ích kép. Đầu tiên, rác trở thành nguồn nhiên liệu bổ sung cho các nhà máy năng lượng. Thứ hai, đất nước Bắc Âu này còn thu phí xử lý rác từ các quốc gia khác, biến việc giải quyết “gánh nặng của thế giới” thành dòng doanh thu bền vững.
Nhiều chính phủ phải trả phí để gửi rác sang Thụy Điển, các công ty năng lượng của nước này có thể thu khoảng 100 triệu USD mỗi năm từ dịch vụ xử lý rác quốc tế.
Hệ thống xử lý rác phát điện của Thụy Điển không chỉ dừng lại ở việc loại bỏ rác, mà còn chuyển hóa nó thành điện năng và nhiệt phục vụ đời sống hàng ngày.
Theo tổ chức Swedenergy, các nhà máy đốt rác cung cấp điện và hệ thống sưởi ấm trung tâm cho hàng triệu hộ gia đình trên cả nước.
Hơn nữa, mô hình này còn góp phần hình thành mạng lưới sưởi ấm đô thị (district heating), một trong những giải pháp năng lượng bền vững quan trọng giúp Thụy Điển giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng đô thị.
Chính sách này không chỉ giúp Thụy Điển giảm áp lực môi trường và ô nhiễm, mà còn mang lại nguồn năng lượng sạch phục vụ điện và sưởi ấm, đồng thời mở ra cơ hội kinh tế từ việc xử lý rác một cách thông minh.
Ngoài nhập khẩu và đốt rác phát điện, Thụy Điển còn phát triển hệ thống thu hồi tài nguyên, phân loại chất thải và tái sử dụng vật liệu theo chiến lược “zero waste”. Mục tiêu là hạn chế mức chôn lấp xuống gần bằng 0 và tận dụng mọi dạng rác để tạo ra giá trị.
Bên cạnh đó, quốc gia Bắc Âu này áp dụng các chính sách tiên tiến như trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), buộc các công ty thu gom và xử lý rác phát sinh từ sản phẩm của họ.
Điều này giúp hình thành một nền kinh tế tuần hoàn thực sự, biến chất thải thành tài nguyên, đồng thời thúc đẩy sự bền vững lâu dài cho toàn xã hội.
Theo Swedenergy, Sweden.se
