Cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran ngày 28/2 đã châm ngòi cho làn sóng đáp trả quân sự từ Tehran, kéo theo một hệ lụy tức thì: bầu trời Trung Đông gần như tê liệt.
Ít nhất 8 quốc gia đồng loạt đóng cửa không phận, 3 “siêu trung tâm” hàng không quốc tế ở Dubai, Abu Dhabi và Doha phải ngừng hoạt động, khiến chuỗi cung ứng hàng không toàn cầu chao đảo.
Theo các hãng tin quốc tế, Iran, Israel, Iraq, Jordan, Qatar, Bahrain, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã đóng cửa không phận khi xung đột leo thang.
Syria cũng phong tỏa một phần bầu trời phía nam. Động thái này diễn ra ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các đợt tấn công nhằm làm tê liệt năng lực tên lửa và hải quân Iran, còn Tehran cảnh báo sẽ coi mọi cơ sở của Mỹ và Israel tại Trung Đông là “mục tiêu hợp pháp”.
Ba ‘ngã tư bầu trời’ đóng cửa
Trong hơn 2 thập kỷ qua, Trung Đông đã trở thành “ngã tư bầu trời” giữa châu Âu và châu Á, đặc biệt khi không phận Nga và Ukraine bị hạn chế vì chiến sự.
Các sân bay như Dubai International Airport và Hamad International Airport vươn lên thành những trung tâm trung chuyển lớn bậc nhất thế giới.
Theo hãng phân tích hàng không Cirium, riêng 3 hãng chủ lực là Emirates, Qatar Airways và Etihad Airways kết nối khoảng 90.000 hành khách trung chuyển mỗi ngày, chưa tính lượng khách đến – đi trực tiếp Trung Đông.
Khi các sân bay này tạm dừng hoạt động, hiệu ứng domino lập tức lan ra toàn cầu. Hàng nghìn hành khách bị mắc kẹt hoặc phải chuyển hướng sang Athens, Istanbul, Rome, Jeddah hay Cairo.
Theo FlightAware, hơn 2.300 chuyến bay bị hủy trên toàn thế giới chỉ trong vòng 24 giờ, hơn 18.000 chuyến chậm giờ.
Riêng khu vực Trung Đông, khoảng 24% tổng số chuyến bay dự kiến trong ngày 28/2 bị hủy. Các chuyến đến Qatar và Israel bị hủy gần một nửa; Kuwait ghi nhận mức hủy khoảng 28%.
Giá vé có thể tăng, chi phí đội lên
Danh sách các hãng thông báo hủy hoặc tạm dừng đường bay ngày càng dài: Air France, Lufthansa, British Airways, KLM, Japan Airlines, Air India, Turkish Airlines, Virgin Atlantic… Các hãng Mỹ như United Airlines và Delta Air Lines tạm dừng khai thác Tel Aviv ít nhất đến hết cuối tuần sau.
Một số hãng cho phép hành khách đổi vé miễn phí nhưng điều này không giúp giảm bớt tình trạng hỗn loạn tại sân bay.
Nhiều máy bay đang bay phải quay đầu giữa không trung; có chuyến bay từ Philadelphia bay gần tới Tây Ban Nha rồi phải trở lại điểm xuất phát sau gần 15 giờ trên không.
Ngoài tác động tức thì tới hành khách, giới phân tích cảnh báo hệ lụy tài chính có thể kéo dài. Khi buộc phải tránh không phận xung đột, nhiều chuyến bay Á – Âu phải đi vòng qua Saudi Arabia hoặc xa hơn về phía nam, làm tăng thêm vài giờ bay, tiêu hao thêm nhiên liệu và kéo chi phí vận hành lên cao.
“Nếu xung đột kéo dài, vé máy bay quốc tế hoàn toàn có thể tăng giá nhanh chóng”, một chuyên gia ngành hàng không nhận định. Không chỉ hành khách, vận tải hàng hóa đường không cũng chịu áp lực lớn, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng “just-in-time” (ngay đúng thời điểm) qua các trung tâm Trung Đông.
Một yếu tố khác ít được chú ý: phí quá cảnh (overflight fees). Các quốc gia đóng cửa không phận sẽ mất nguồn thu đáng kể từ khoản phí này, vốn là nguồn thu ổn định trong nhiều năm qua.
Nguy cơ xung đột ‘song song’
Phóng viên khu vực nhận định, cuộc tấn công và đáp trả đã tạo ra 2 mặt trận song song: một giữa Mỹ – Israel với Iran và một lan rộng sang các quốc gia Vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ. Điều này khiến môi trường an ninh hàng không càng thêm phức tạp.
Một số sân bay lớn tại UAE được cho là đã hứng chịu thiệt hại nhẹ trong các đợt tập kích. Dù thông tin còn biến động nhưng chỉ riêng rủi ro an ninh cũng đủ khiến các hãng hàng không ưu tiên phương án “an toàn tuyệt đối”, tức tạm dừng toàn bộ.
Câu hỏi lớn lúc này: gián đoạn kéo dài bao lâu? Lịch sử cho thấy cuộc tấn công Israel – Mỹ vào Iran hồi tháng 6/2025 từng kéo dài 12 ngày. Tuy nhiên, lần này quy mô và mức độ đáp trả được đánh giá khó lường hơn.
Giới quan sát cho rằng trong 24-36 giờ tới, có thể một số vùng không phận được mở lại từng phần khi các bên xác định rõ khu vực hoạt động quân sự.
Nhưng ngay cả khi xung đột hạ nhiệt, việc “đặt lại bàn cờ” lịch bay toàn cầu sẽ không thể diễn ra trong một sớm một chiều. Máy bay và phi hành đoàn hiện bị phân tán khắp nơi; lịch bảo dưỡng, slot cất hạ cánh, chuỗi nối chuyến đều phải tái tính toán.
Đối với nhà đầu tư, sự kiện này có thể trở thành một “thiên nga đen” của năm 2026. Cổ phiếu nhiều hãng hàng không lao dốc trong phiên cuối tuần, trong đó United Airlines (UAL) giảm 8,70% và Delta Air Lines (DAL) mất 6,82%.
Nếu giá dầu tăng theo xung đột Trung Đông, ngành hàng không vốn nhạy cảm với chi phí nhiên liệu sẽ chịu thêm áp lực kép.
Theo The Guardian, Market Watch, Al Jazeera
