Giới chức Trung Quốc ngày 28/4 đã chính thức chặn kế hoạch mua lại công ty trí tuệ nhân tạo Manus của tập đoàn công nghệ Mỹ Meta, trong một động thái được đánh giá là cứng rắn và có thể tạo ra tiền lệ mới đối với các thương vụ công nghệ xuyên biên giới…
Theo DW, trong thông báo ngắn gọn chỉ một
dòng, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (National Development
and Reform Commission) cho biết sẽ “cấm đầu tư nước ngoài vào Manus theo quy
định pháp luật, đồng thời yêu cầu các bên liên quan rút khỏi giao dịch mua
lại”.
Quyết định này đồng nghĩa với việc
Meta buộc phải hủy bỏ thương vụ được cho là có giá trị hơn 2 tỷ USD (khoảng 1,7
tỷ euro), dù trước đó công ty Mỹ đã công bố hoàn tất các bước cần thiết và khẳng
định tuân thủ đầy đủ quy định pháp lý.
Trong phản hồi chính thức, Meta –
tập đoàn sở hữu các nền tảng mạng xã hội lớn như Facebook, Instagram và WhatsApp
– cho biết thương vụ “đã hoàn toàn phù hợp với các quy định hiện hành” và bày
tỏ kỳ vọng sẽ đạt được “một giải pháp phù hợp” sau quá trình xem xét của phía
Trung Quốc.
Dù vậy, với tuyên bố mang tính dứt
khoát từ cơ quan quản lý Bắc Kinh, khả năng đảo ngược quyết định này được giới
quan sát đánh giá là rất thấp.
MANUS
– THAM VỌNG AI TÁC TỬ VÀ CHIẾN LƯỢC “LÁCH LUẬT”
Manus là một cái tên nổi lên nhanh
chóng trong cộng đồng công nghệ toàn cầu sau khi công bố vào năm ngoái một sản
phẩm được gọi là “tác tử AI tổng quát đầu tiên trên thế giới”. Theo giới thiệu
của công ty, hệ thống này có thể thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ phức tạp
như lập trình, nghiên cứu thị trường, lập kế hoạch tài chính hay xây dựng ngân
sách.
Khác với nhiều startup AI khác,
Manus không phát triển mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) riêng mà xây dựng một “lớp
tác tử” (agent framework) hoạt động dựa trên các mô hình AI phương Tây hiện có.
Cách tiếp cận này giúp công ty tận dụng được sức mạnh của các nền tảng AI tiên
tiến mà không cần đầu tư lớn vào hạ tầng đào tạo mô hình.
Tuy nhiên, yếu tố khiến Manus trở
thành tâm điểm chú ý không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cấu trúc pháp lý và
chiến lược vận hành xuyên biên giới.
Vào tháng 7 năm ngoái, công ty đã
đóng cửa toàn bộ văn phòng tại Trung Quốc và chuyển trụ sở hoạt động sang
Singapore, đồng thời đăng ký lại công ty mẹ tại đây. Động thái này được cho là
nhằm né tránh các hạn chế từ cả hai phía: một mặt là quy định của Mỹ về việc
đầu tư vào các công ty AI có yếu tố Trung Quốc, mặt khác là các quy định của
Trung Quốc hạn chế việc chuyển giao tài sản trí tuệ và dòng vốn ra nước ngoài.
Khi công bố kế hoạch mua lại Manus
vào tháng 12, Meta nhấn mạnh rằng sau thương vụ, sẽ “không còn bất kỳ quyền sở
hữu nào từ phía Trung Quốc”. Đây được xem là một bước đi nhằm giảm thiểu rủi ro
pháp lý và chính trị trong bối cảnh căng thẳng công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn
nhất thế giới.
Tuy nhiên, quyết định mới nhất từ
phía Bắc Kinh cho thấy các cơ quan quản lý Trung Quốc vẫn coi Manus là một tài
sản công nghệ có yếu tố chiến lược, bất chấp việc công ty đã tái cấu trúc pháp
lý ra nước ngoài.
CẠNH
TRANH AI MỸ – TRUNG VÀ YẾU TỐ AN NINH QUỐC GIA
Động thái chặn thương vụ Meta –
Manus diễn ra trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Trung Quốc
đang bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt hơn bao giờ hết.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc
đã đẩy mạnh đầu tư và phát triển các công nghệ AI nội địa, với mục tiêu không
chỉ bắt kịp mà còn vượt qua Mỹ trong lĩnh vực được coi là nền tảng của tăng
trưởng kinh tế và sức mạnh quốc gia trong tương lai.
Một ví dụ điển hình là sự ra mắt của
mô hình AI nội địa DeepSeek, từng gây chấn động thị trường khi khiến cổ phiếu
của hàng loạt “ông lớn” công nghệ Mỹ như Meta, Nvidia và Microsoft lao dốc mạnh
trước khi phục hồi trở lại.
Trong bối cảnh đó, việc một tập đoàn
Mỹ thâu tóm một công ty AI có nguồn gốc hoặc liên hệ với Trung Quốc được xem là
vấn đề nhạy cảm, không chỉ về kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh
quốc gia.
Theo ông Lian Jye Su, trưởng bộ phận
phân tích tại công ty nghiên cứu công nghệ Omdia, quyết định của Trung Quốc cho
thấy nước này sẵn sàng áp dụng các biện pháp mạnh tay để bảo vệ nguồn lực công
nghệ chiến lược.
“Trung Quốc đang phát đi thông điệp
rõ ràng rằng họ sẵn sàng chơi ‘rắn’ khi liên quan đến nhân tài và năng lực AI –
những yếu tố được coi là tài sản cốt lõi của an ninh quốc gia,” ông nhận định.
Không chỉ dừng lại ở một thương vụ
cụ thể, động thái này còn được cho là tín hiệu cảnh báo đối với các công ty
công nghệ toàn cầu đang tìm cách đầu tư hoặc mua lại các doanh nghiệp deep-tech
có yếu tố Trung Quốc.
TIỀN
LỆ MỚI CHO CÁC THƯƠNG VỤ CÔNG NGHỆ XUYÊN BIÊN GIỚI
Thực tế, quyết định buộc hủy bỏ
thương vụ Meta – Manus có thể mở ra một tiền lệ mới trong quản lý các giao dịch
công nghệ xuyên biên giới, đặc biệt trong lĩnh vực AI – nơi mà ranh giới giữa
thương mại và an ninh ngày càng trở nên mờ nhạt.
Trong quá khứ, các thương vụ mua bán
– sáp nhập (MA) giữa các công ty công nghệ Mỹ và Trung Quốc thường phải
trải qua quá trình rà soát nghiêm ngặt từ cả hai phía. Tuy nhiên, việc một cơ
quan quản lý Trung Quốc trực tiếp cấm đầu tư nước ngoài và yêu cầu hủy bỏ giao
dịch đã hoàn tất là bước đi hiếm thấy.
Điều này có thể khiến các tập đoàn
công nghệ quốc tế phải đánh giá lại chiến lược MA của mình, đặc biệt là
với các công ty có cấu trúc pháp lý phức tạp hoặc có liên hệ với nhiều khu vực
pháp lý khác nhau.
Đối với Meta, thương vụ Manus từng
được kỳ vọng sẽ giúp công ty củng cố vị thế trong cuộc đua AI, đặc biệt trong
lĩnh vực AI tác tử – một xu hướng mới đang thu hút sự quan tâm lớn từ các “ông
lớn” công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, với diễn biến hiện tại, tham vọng này sẽ
phải đối mặt với những rào cản lớn hơn về địa chính trị và chính sách.
Về dài hạn, các chuyên gia cho rằng
sự kiện này phản ánh xu hướng “phân mảnh” trong hệ sinh thái công nghệ toàn
cầu, khi các quốc gia ngày càng siết chặt kiểm soát đối với các công nghệ cốt
lõi và hạn chế sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp
công nghệ không chỉ cần năng lực đổi mới, mà còn phải có chiến lược thích ứng
linh hoạt với môi trường chính sách và địa chính trị ngày càng phức tạp.
Diễn biến này cho thấy rủi ro địa
chính trị đang ngày càng trở thành biến số quan trọng trong các thương vụ công
nghệ toàn cầu. Trong cuộc đua AI, không chỉ năng lực công nghệ mà cả yếu tố
kiểm soát dữ liệu, nhân lực và dòng vốn cũng đang bị “an ninh hóa” mạnh mẽ.
Điều đó đồng nghĩa với việc các tập đoàn như Meta sẽ phải tính toán thận trọng
hơn trong các chiến lược mở rộng, đặc biệt khi liên quan đến những thị trường
nhạy cảm như Trung Quốc.
DW, China Daily-Trọng Hoàng
