TP.HCM định vị vai trò trung tâm công nghệ cao và kinh tế số

I. MỞ ĐẦU: XÚC TIẾN ĐẦU TƯ TRONG BỐI CẢNH CHUYỂN DỊCH MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc dưới tác động của chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, dòng vốn đầu tư quốc tế có xu hướng dịch chuyển rõ nét theo hướng ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, kinh tế số và các ngành có hàm lượng tri thức lớn. Sự thay đổi này không chỉ phản ánh nhu cầu thích ứng của doanh nghiệp trước những biến động nhanh chóng của thị trường, mà còn làm thay đổi căn bản tiêu chí cạnh tranh giữa các quốc gia và đô thị. Nếu như trước đây, lợi thế chi phí – đặc biệt là lao động và đất đai – từng là yếu tố quyết định trong thu hút đầu tư, thì hiện nay, năng lực tạo ra giá trị gia tăng, khả năng đổi mới sáng tạo và mức độ sẵn sàng của hệ sinh thái công nghệ mới là những yếu tố mang tính chi phối.

Hạ tầng hiện đại, công nghệ tiên phong và dòng vốn chất lượng cao đang hội tụ, đưa TP.HCM trở thành đầu tàu kinh tế số

Đối với TP.HCM – trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước – sự dịch chuyển này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tái định vị mô hình tăng trưởng. Vai trò “đầu tàu” không còn chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng hay quy mô kinh tế, mà ngày càng gắn với khả năng dẫn dắt các xu hướng phát triển mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ và kinh tế số. Điều đó đòi hỏi thành phố phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên mở rộng quy mô sang mô hình phát triển có chiều sâu, trong đó tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò trung tâm.

Trong bối cảnh đó, xúc tiến đầu tư không thể tiếp tục được nhìn nhận như một hoạt động thu hút nguồn lực theo nghĩa truyền thống. Thay vào đó, nó đang dần trở thành một công cụ chính sách có tính chiến lược, góp phần định hình cấu trúc phát triển của nền kinh tế đô thị. Thông qua việc lựa chọn, sàng lọc và định hướng dòng vốn, hoạt động xúc tiến đầu tư có thể tác động trực tiếp đến cơ cấu ngành, chất lượng tăng trưởng và khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ góc độ này, có thể nhận định rằng xúc tiến đầu tư tại TP.HCM đang chuyển từ logic mở rộng quy mô sang logic lựa chọn chất lượng. Sự chuyển dịch này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, mà còn góp phần tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, đồng thời định vị lại vai trò của thành phố trong hệ thống kinh tế khu vực và toàn cầu.

II. KHUNG PHÂN TÍCH: XÚC TIẾN ĐẦU TƯ NHƯ MỘT CÔNG CỤ TÁI CẤU TRÚC NĂNG LỰC CẠNH TRANH ĐÔ THỊ

Trong lý luận phát triển hiện đại, xúc tiến đầu tư ngày càng được tiếp cận không chỉ như một hoạt động hỗ trợ thu hút vốn, mà là một thành tố cấu thành của quản trị phát triển đô thị. Ở cấp độ này, xúc tiến đầu tư gắn trực tiếp với việc lựa chọn cấu trúc ngành, định hướng dòng vốn và tối ưu hóa hiệu quả phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế. Điều này phản ánh một sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy chính sách: từ “thu hút bằng mọi giá” sang “lựa chọn có điều kiện”, trong đó chất lượng và tác động lan tỏa của dòng vốn trở thành tiêu chí trung tâm.

Sự khác biệt cốt lõi của cách tiếp cận này nằm ở việc thừa nhận rằng không phải mọi dòng vốn đầu tư đều tạo ra giá trị như nhau. Những dự án thâm dụng lao động, tiêu tốn tài nguyên hoặc có giá trị gia tăng thấp có thể đóng góp ngắn hạn về sản lượng, nhưng khó tạo ra động lực tăng trưởng bền vững. Ngược lại, các dòng vốn có hàm lượng công nghệ cao, khả năng đổi mới sáng tạo và mức độ liên kết sâu với khu vực doanh nghiệp nội địa thường mang lại hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, góp phần nâng cao năng suất tổng thể của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, công nghệ cao và kinh tế số nổi lên như những “trục phát triển” của mô hình tăng trưởng mới. Đây là các lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn, ít phụ thuộc vào tài nguyên truyền thống và có tính mở rộng cao nhờ đặc trưng của nền kinh tế số. Việc ưu tiên thu hút đầu tư vào các lĩnh vực này không chỉ giúp nâng cao chất lượng tăng trưởng, mà còn tạo điều kiện để đô thị tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt trong các khâu có giá trị gia tăng cao như nghiên cứu – phát triển, thiết kế và dịch vụ số.

Tuy nhiên, chất lượng thu hút đầu tư không chỉ phụ thuộc vào các chính sách ưu đãi, mà trước hết được quyết định bởi mức độ hoàn thiện của hệ sinh thái đầu tư. Hệ sinh thái này bao gồm nhiều yếu tố có mối quan hệ tương tác chặt chẽ, như thể chế minh bạch và ổn định, hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao và môi trường đổi mới sáng tạo năng động. Khi các yếu tố này được tổ chức hiệu quả, chúng không chỉ nâng cao năng lực hấp thụ vốn đầu tư, mà còn tạo điều kiện để các dự án phát huy tối đa giá trị trong quá trình vận hành.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các trung tâm kinh tế – tài chính thành công thường không cạnh tranh bằng chi phí thấp, mà bằng khả năng tạo dựng một môi trường đầu tư có tính dự báo cao, minh bạch và kết nối mạnh mẽ. Chính trong những môi trường như vậy, các doanh nghiệp có xu hướng đầu tư dài hạn, gắn bó với địa phương và đóng góp tích cực vào sự phát triển chung.

Từ đó có thể rút ra một hàm ý quan trọng: xúc tiến đầu tư chỉ thực sự hiệu quả khi được đặt trong một cấu trúc phát triển tổng thể, nơi các chính sách thu hút vốn được thiết kế đồng bộ với chiến lược phát triển ngành, quy hoạch không gian và định hướng đổi mới sáng tạo. Nếu tách rời khỏi bối cảnh này, xúc tiến đầu tư có thể trở thành hoạt động mang tính hình thức, thiếu khả năng tạo ra những chuyển biến thực chất trong mô hình tăng trưởng.

III. THỰC TIỄN TP.HCM: CHUYỂN DỊCH TỪ THU HÚT VỐN SANG LỰA CHỌN DÒNG VỐN

Quan sát từ thực tiễn cho thấy, TP.HCM đang từng bước điều chỉnh cách tiếp cận trong xúc tiến đầu tư theo hướng có chọn lọc, thay vì thu hút dàn trải như trước đây. Sự chuyển dịch này không diễn ra một cách đột ngột, mà được hình thành trên cơ sở nhận diện rõ những giới hạn của mô hình tăng trưởng cũ, đồng thời gắn với yêu cầu tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng nâng cao chất lượng và hiệu quả.

Trước hết, hoạt động xúc tiến đầu tư đã được tổ chức lại theo hướng xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên và nhóm nhà đầu tư mục tiêu. Thay vì cung cấp thông tin chung mang tính đại trà, các nội dung xúc tiến được thiết kế phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng nhóm đối tác, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận và mức độ “trúng đích” của chính sách. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển biến từ tư duy cung cấp sang tư duy phục vụ, trong đó chính quyền đóng vai trò chủ động kiến tạo môi trường và kết nối hiệu quả giữa cơ hội đầu tư với nhu cầu của nhà đầu tư.

Một điểm nhấn quan trọng là việc chuyển trọng tâm thu hút đầu tư sang các lĩnh vực có khả năng dẫn dắt tăng trưởng dài hạn, như công nghệ cao, kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Đây không chỉ là sự lựa chọn mang tính xu thế, mà còn phản ánh định hướng chiến lược của thành phố trong việc xây dựng một mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ. Khi các lĩnh vực này trở thành trục phát triển, dòng vốn đầu tư không chỉ góp phần gia tăng quy mô kinh tế, mà còn tạo ra những thay đổi về chất trong cấu trúc sản xuất và năng lực cạnh tranh.

Song song với việc định hướng dòng vốn, TP.HCM cũng chú trọng xây dựng không gian tiếp nhận đầu tư theo hướng hiện đại và phù hợp với yêu cầu mới. Việc chuyển đổi các khu công nghiệp, khu chế xuất theo mô hình thông minh, thân thiện với môi trường không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, mà còn tạo điều kiện để thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao. Đồng thời, việc phát triển các thiết chế như trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do đang mở ra những không gian phát triển mới, góp phần nâng cao tính kết nối của thành phố với mạng lưới kinh tế toàn cầu.

Một thay đổi đáng chú ý khác nằm ở cách tiếp cận đối với nhà đầu tư. Nếu trước đây, quy mô vốn thường được xem là tiêu chí quan trọng hàng đầu, thì hiện nay, thành phố có xu hướng ưu tiên các đối tác sở hữu công nghệ nguồn, có năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch từ “thu hút vốn” sang “lựa chọn đối tác phát triển”, trong đó chất lượng và tác động lan tỏa của dự án được đặt lên hàng đầu.

Cùng với đó, việc tăng cường liên kết giữa khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp trong nước được xác định là điều kiện quan trọng để chuyển hóa dòng vốn thành năng lực nội sinh. Khi các doanh nghiệp nội địa có thể tham gia vào chuỗi cung ứng, tiếp cận công nghệ và nâng cao trình độ quản trị, hiệu ứng lan tỏa của dòng vốn đầu tư mới thực sự được phát huy.

Tổng thể những chuyển biến trên cho thấy hoạt động xúc tiến đầu tư tại TP.HCM không chỉ đơn thuần được điều chỉnh về công cụ, mà đang từng bước tái định hình cấu trúc thu hút đầu tư theo hướng chất lượng và bền vững. Đây là một quá trình mang tính hệ thống, trong đó các yếu tố về định hướng ngành, không gian phát triển và lựa chọn đối tác được kết nối chặt chẽ, tạo nền tảng cho một mô hình tăng trưởng mới.

IV. Ý NGHĨA VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG DUY TRÌ CHẤT LƯỢNG XÚC TIẾN ĐẦU TƯ

Việc chuyển từ thu hút đầu tư theo chiều rộng sang lựa chọn có chọn lọc đã mang lại những tác động tích cực rõ nét đối với quá trình phát triển của TP.HCM. Trước hết, cách tiếp cận này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, khi các dự án được lựa chọn không chỉ dựa trên quy mô vốn, mà còn dựa trên khả năng tạo giá trị gia tăng và mức độ phù hợp với định hướng phát triển. Điều này giúp hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải, đồng thời tối ưu hóa việc phân bổ các nguồn lực như đất đai, hạ tầng và lao động.

Ở góc độ năng lực cạnh tranh, việc ưu tiên các ngành công nghệ cao và kinh tế số đã tạo điều kiện để thành phố từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Khi cấu trúc ngành được điều chỉnh theo hướng hiện đại, nền kinh tế đô thị không chỉ gia tăng về quy mô, mà còn cải thiện về chất lượng, đặc biệt trong các lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, quá trình này đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống phát triển. Trước hết, hạ tầng – cả hạ tầng vật lý và hạ tầng số – cần được nâng cấp đồng bộ để đáp ứng yêu cầu của các dự án công nghệ cao. Nếu hạ tầng không theo kịp, khả năng tiếp nhận và vận hành các dự án chất lượng sẽ bị hạn chế, làm giảm hiệu quả của chính sách thu hút đầu tư.

Bên cạnh đó, thể chế và môi trường đầu tư cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao. Đối với các nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, yếu tố ổn định chính sách và tính nhất quán trong thực thi có ý nghĩa quan trọng không kém so với các ưu đãi tài chính. Điều này đòi hỏi sự cải cách đồng bộ không chỉ ở cấp thành phố, mà còn trong mối liên kết với các quy định ở cấp trung ương.

Một vấn đề có tính nền tảng khác là năng lực của khu vực doanh nghiệp nội địa. Để dòng vốn đầu tư chất lượng cao phát huy hiệu quả lan tỏa, doanh nghiệp trong nước cần có đủ năng lực tham gia vào chuỗi giá trị, từ đó tiếp nhận công nghệ và nâng cao trình độ quản trị. Nếu thiếu yếu tố này, các dự án đầu tư, dù có chất lượng cao, vẫn có thể tồn tại như những “ốc đảo” tách biệt, với mức độ liên kết hạn chế với nền kinh tế địa phương.

Ngoài ra, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các đô thị trong khu vực ngày càng gia tăng, TP.HCM không chỉ đối mặt với áp lực cải thiện môi trường đầu tư, mà còn phải nâng cao năng lực phục vụ nhà đầu tư theo hướng chuyên nghiệp và hiệu quả hơn. Điều này bao gồm khả năng cung cấp thông tin, hỗ trợ triển khai dự án và đồng hành trong suốt vòng đời đầu tư.

Từ những phân tích trên, có thể đưa ra một nhận định mang tính trung tính rằng: thách thức cốt lõi của TP.HCM không nằm ở việc thu hút được dòng vốn, mà ở khả năng chuyển hóa dòng vốn đó thành động lực phát triển bền vững. Khi quá trình này được thực hiện hiệu quả, xúc tiến đầu tư sẽ không chỉ là công cụ huy động nguồn lực, mà trở thành đòn bẩy quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và tái cấu trúc mô hình tăng trưởng của đô thị.

V. GỢI MỞ KINH NGHIỆM: TIẾP CẬN HỆ THỐNG TRONG XÚC TIẾN ĐẦU TƯ CHẤT LƯỢNG CAO

Từ thực tiễn chuyển dịch trong hoạt động xúc tiến đầu tư, có thể nhận thấy rằng không tồn tại một mô hình chung có thể áp dụng đồng nhất cho mọi đô thị hay mọi giai đoạn phát triển. Sự khác biệt về điều kiện kinh tế – xã hội, năng lực thể chế và vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu khiến mỗi địa phương cần lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. Trong bối cảnh đó, điều có ý nghĩa quyết định không phải là việc tìm kiếm một “khuôn mẫu” sẵn có, mà là xác định đúng các nguyên tắc vận hành mang tính nền tảng.

Trước hết, xúc tiến đầu tư cần được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với chiến lược phát triển tổng thể. Dòng vốn được lựa chọn không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng trước mắt, mà phải phục vụ mục tiêu dài hạn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi định hướng này được xác lập rõ ràng, hoạt động xúc tiến đầu tư sẽ trở thành công cụ điều tiết cấu trúc phát triển, thay vì chỉ là kênh huy động nguồn lực mang tính ngắn hạn.

Thứ hai, hiệu quả của xúc tiến đầu tư không đến từ việc gia tăng ưu đãi một cách đơn lẻ, mà phụ thuộc vào mức độ đồng bộ giữa các yếu tố cấu thành môi trường đầu tư. Chính sách ưu đãi, nếu không đi kèm với hạ tầng phù hợp, thể chế minh bạch và dịch vụ hỗ trợ hiệu quả, khó có thể tạo ra sức hấp dẫn bền vững. Ngược lại, khi các yếu tố này được tổ chức trong một chỉnh thể thống nhất, chúng sẽ hình thành một môi trường đầu tư có khả năng tự củng cố, nơi nhà đầu tư không chỉ đến mà còn có xu hướng gắn bó lâu dài.

Thứ ba, việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng xúc tiến đầu tư. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, các nhà đầu tư – đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao – không chỉ tìm kiếm lợi thế chi phí, mà quan tâm nhiều hơn đến khả năng tiếp cận tri thức, nguồn nhân lực chất lượng cao và mạng lưới kết nối sáng tạo. Một hệ sinh thái đổi mới năng động sẽ không chỉ thu hút mà còn giữ chân và thúc đẩy sự phát triển của các dự án đầu tư, qua đó tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực đối với toàn bộ nền kinh tế.

Cuối cùng, năng lực quản trị của chính quyền địa phương đóng vai trò trung tâm trong toàn bộ quá trình này. Từ khâu lựa chọn dự án, thiết kế chính sách đến tổ chức triển khai và hỗ trợ doanh nghiệp, mọi yếu tố đều đòi hỏi một cách tiếp cận chuyên nghiệp, nhất quán và có tính dự báo. Đặc biệt, khả năng phối hợp giữa các cơ quan, cũng như năng lực đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt vòng đời dự án, sẽ quyết định mức độ thành công của hoạt động xúc tiến đầu tư trong thực tiễn.

Từ những phân tích trên, có thể nhấn mạnh rằng chất lượng xúc tiến đầu tư không phụ thuộc vào một công cụ riêng lẻ, mà được quyết định bởi cách thức toàn bộ hệ thống được thiết kế và vận hành. Khi các yếu tố về chiến lược, chính sách, hạ tầng và quản trị được kết nối trong một logic thống nhất, xúc tiến đầu tư mới có thể phát huy vai trò như một đòn bẩy thúc đẩy phát triển bền vững.

VI. KẾT LUẬN

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng và mô hình tăng trưởng truyền thống bộc lộ những giới hạn, xúc tiến đầu tư đã vượt ra khỏi chức năng thu hút vốn đơn thuần để trở thành một công cụ định hình cấu trúc kinh tế và vị thế phát triển của đô thị. Thông qua việc lựa chọn và định hướng dòng vốn, hoạt động này có thể tác động trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng, mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và khả năng thích ứng của nền kinh tế trước những biến động mới.

Đối với TP.HCM, việc chuyển sang thu hút đầu tư theo hướng chất lượng cao phản ánh một bước chuyển quan trọng từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về chính sách, mà còn là quá trình tái định vị vai trò của thành phố trong hệ thống kinh tế khu vực, từ một trung tâm sản xuất – dịch vụ truyền thống sang một trung tâm đổi mới sáng tạo và kinh tế số.

Trong tiến trình này, giá trị cốt lõi của xúc tiến đầu tư không nằm ở quy mô vốn được thu hút, mà ở khả năng lan tỏa của dòng vốn, mức độ thúc đẩy đổi mới và năng lực nội sinh được hình thành trong nền kinh tế. Khi các dự án đầu tư có thể kết nối với doanh nghiệp trong nước, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất tổng thể, hiệu quả của hoạt động xúc tiến mới thực sự được hiện thực hóa.

Từ góc độ dài hạn, có thể nhìn nhận xúc tiến đầu tư như một động lực nội sinh góp phần tái cấu trúc mô hình phát triển. Khi hoạt động này được triển khai trên nền tảng lựa chọn chiến lược, gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và được vận hành một cách đồng bộ, TP.HCM không chỉ nâng cao hiệu quả thu hút nguồn lực, mà còn từng bước khẳng định vai trò là trung tâm công nghệ cao và kinh tế số của khu vực. Đây chính là nền tảng để hình thành một mô hình tăng trưởng bền vững, có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và thích ứng linh hoạt với những biến động của môi trường kinh tế toàn cầu./.

Ths. Trần Trung Hiếu