Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức mở cuộc điều tra đối với chatbot trí tuệ nhân tạo Grok của công ty xAI do tỷ phú Elon Musk sáng lập, nhằm làm rõ nguy cơ vi phạm các quy định nghiêm ngặt của EU về kiểm soát nội dung bất hợp pháp, đặc biệt là các hình ảnh khiêu dâm bị thao túng liên quan đến phụ nữ và trẻ vị thành niên…
Động thái này cho thấy EU đang gia
tăng giám sát đối với các ứng dụng AI tạo sinh, trong bối cảnh công nghệ phát
triển nhanh hơn khung pháp lý hiện hành.
Trong những năm gần đây, EU liên tục
khẳng định lập trường cứng rắn trong quản lý các nền tảng công nghệ lớn và các
hệ thống trí tuệ nhân tạo có ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội. Việc mở điều tra
Grok không chỉ là một vụ việc đơn lẻ, mà còn phản ánh xu hướng siết chặt trách
nhiệm pháp lý đối với các “ông lớn” công nghệ khi triển khai sản phẩm tại thị
trường châu Âu.
ĐIỀU
TRA DƯỚI KHUÔN KHỔ ĐẠO LUẬT DỊCH VỤ KỸ THUẬT SỐ
Theo thông báo ngày 27/1, Ủy ban
châu Âu cho biết cuộc điều tra đối với Grok được tiến hành dựa trên Đạo luật
Dịch vụ Kỹ thuật số (Digital Services Act – DSA), một trong những trụ cột
pháp lý quan trọng nhất của EU nhằm điều chỉnh hoạt động của các nền tảng số
lớn.
DSA yêu cầu các doanh nghiệp công
nghệ phải chủ động đánh giá và giảm thiểu rủi ro liên quan đến việc phát tán
nội dung bất hợp pháp và có hại, đồng thời áp dụng các biện pháp bảo vệ người
dùng, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Đối với các nền tảng có quy mô lớn
như X, nghĩa vụ này càng nghiêm ngặt hơn, bao gồm yêu cầu đánh giá rủi ro định
kỳ và minh bạch về cách thức kiểm soát nội dung.
Trong trường hợp Grok, EC sẽ xem xét
liệu X đã thực hiện đầy đủ việc đánh giá và giảm thiểu rủi ro khi triển khai
các tính năng của chatbot này tại EU hay chưa. Trọng tâm của cuộc điều tra là
nguy cơ lan truyền các hình ảnh bị thao túng mang tính khiêu dâm, trong đó có
những nội dung có thể cấu thành tài liệu lạm dụng tình dục trẻ em.
Ủy ban châu Âu nhấn mạnh rằng công
dân EU đã bị phơi nhiễm trước những rủi ro này và phải chịu “tổn hại nghiêm
trọng”. Theo EC, việc các công cụ AI tạo sinh có thể bị lạm dụng để tạo ra nội
dung bất hợp pháp đặt ra thách thức lớn đối với an toàn không gian số và quyền
con người.
QUYỀN
CÔNG DÂN EU LÀ “LÀN RANH ĐỎ”
Phát biểu về cuộc điều tra, bà Henna
Virkkunen, Ủy viên phụ trách công nghệ của EU, cho biết mục tiêu của EC là xác
định liệu X có tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý theo DSA hay không, hay đã
đặt lợi ích thương mại và tốc độ triển khai sản phẩm lên trên quyền lợi của
công dân châu Âu.
Theo bà Virkkunen, các hình ảnh mang
tính khiêu dâm về phụ nữ và trẻ em được tạo ra mà không có sự đồng thuận là
“một hình thức bạo lực và hạ thấp phẩm giá không thể chấp nhận được”. Bà nhấn
mạnh rằng EU coi việc bảo vệ quyền của phụ nữ và trẻ em trong không gian số là
“làn ranh đỏ” không thể thỏa hiệp.
Quan điểm này phản ánh cách tiếp cận
đặc trưng của EU trong quản lý công nghệ: ưu tiên quyền con người, quyền riêng
tư và an toàn xã hội, ngay cả khi điều đó có thể làm chậm tốc độ đổi mới hoặc
gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Trong bối cảnh AI tạo sinh ngày càng
phổ biến, các nhà hoạch định chính sách châu Âu lo ngại rằng nếu không có cơ
chế kiểm soát chặt chẽ, các công cụ này có thể bị lợi dụng để khuếch đại hành
vi xâm hại, thao túng hình ảnh và lan truyền thông tin độc hại trên quy mô lớn.
PHẢN
ỨNG TỪ X VÀ NGUY CƠ CĂNG THẲNG EU – MỸ
Về phía mình, X dẫn lại tuyên bố
ngày 14/1 cho biết công ty xAI đã thực hiện một số điều chỉnh đối với Grok, bao
gồm việc hạn chế các tính năng chỉnh sửa hình ảnh và chặn người dùng tạo ra
hình ảnh con người trong trang phục hở hang tại “những khu vực pháp lý nơi hành
vi này là bất hợp pháp”.
Tuy nhiên, X không công bố cụ thể
những quốc gia nào nằm trong phạm vi áp dụng các biện pháp này. Một quan chức
cấp cao của Ủy ban châu Âu cho biết, dù EC ghi nhận những thay đổi từ phía xAI,
các biện pháp đó vẫn chưa đủ để giải quyết toàn bộ các rủi ro mang tính hệ
thống. Theo quan chức này, vẫn có cơ sở để cho rằng X đã không tiến hành đánh
giá rủi ro bổ sung khi triển khai Grok tại châu Âu.
Động thái của EU có thể làm gia tăng
căng thẳng với Mỹ, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiều lần
chỉ trích các quy định công nghệ của EU là quá nghiêm ngặt và gây bất lợi cho
các doanh nghiệp Mỹ. Washington cho rằng các biện pháp siết chặt quản lý của EU
có thể ảnh hưởng đến nguồn thu từ hoạt động kỹ thuật số của các công ty Mỹ tại
thị trường châu Âu.
Tuy nhiên, từ góc nhìn của EU, việc
áp dụng các quy định như DSA không nhằm nhắm mục tiêu vào doanh nghiệp Mỹ, mà
nhằm thiết lập “luật chơi chung” cho tất cả các nền tảng hoạt động trong không
gian số của khối. Cuộc điều tra Grok vì vậy được xem là phép thử quan trọng đối
với hiệu lực thực thi của DSA, cũng như quyết tâm của EU trong việc kiểm soát
rủi ro từ trí tuệ nhân tạo.
Trong dài hạn, vụ việc này có thể
tạo tiền lệ cho cách các cơ quan quản lý trên thế giới tiếp cận AI tạo sinh:
không chỉ khuyến khích đổi mới, mà còn buộc các nhà phát triển phải chịu trách
nhiệm rõ ràng đối với tác động xã hội của công nghệ mà họ tạo ra.
DW-Trọng Hoàng
