Đã có thoả thuận phân chia đất, con dâu vẫn khởi kiện
Theo trình bày của bà H. (ngụ TP Hà Nội), năm 1983, bà kết hôn và về sinh sống cùng gia đình chồng tại một căn nhà 5 gian ở Hà Nội. Thời điểm đó, gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống, gồm cụ cố, bố mẹ chồng và vợ chồng bà H.
Năm 1993, vợ chồng bà H. xây thêm một gian nhà mái bê tông rộng 13m2 sát ngôi nhà cổ để kinh doanh quán ăn.
Năm 1997, cụ cố lập văn bản chia đất cho các cháu. Phần đất có ngôi nhà 5 gian và gian nhà xây năm 1993 được giao cho hộ gia đình gồm bố mẹ chồng và vợ chồng bà H. quản lý, sử dụng với tổng diện tích 394m2.
Sau đó, các thành viên trong gia đình lần lượt đăng ký và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Tuy nhiên, trong tổng diện tích được giao chỉ có 296m2 được công nhận và cấp sổ đỏ vào năm 2002.
Năm 2005, do nhà xuống cấp, các thành viên trong gia đình cùng tiến hành sửa chữa lớn. Sau đó, các con gái trong gia đình lần lượt lập gia đình và chuyển đi nơi khác sinh sống.
Biến cố xảy ra năm 2019 khi chồng bà H. qua đời không để lại di chúc. Cuối năm 2020, những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất gồm bố mẹ chồng, bà H. và hai con đã lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại văn phòng công chứng.
Theo đó, hai người con tặng lại phần thừa kế cho mẹ nên bà H. được hưởng 80% quyền sử dụng đất; bố mẹ chồng bà H. mỗi người được 10%. Sau đó, cơ quan chức năng đã xác nhận biến động chủ sử dụng nhà đất.
Đầu năm 2021, bà H. khởi kiện, đề nghị phân chia cụ thể phần đất trên thực tế để ổn định sử dụng, tránh phát sinh tranh chấp.
Bố mẹ chồng bà không đồng ý, cho rằng từ trước đến nay vẫn để con dâu và cháu sinh sống ổn định. Nếu buộc phải chia, hai cụ đề nghị được nhận phần đất có nhà ba gian – nơi thờ cúng tổ tiên – và yêu cầu mở lối đi chung rộng 2m.
Kết quả thẩm định ban đầu của tòa xác định diện tích đang quản lý là 394m2, trong đó 296m2 đã được cấp sổ đỏ, 98m2 chưa được cấp.
Giá đất hợp pháp được định giá 60 triệu đồng/m2. Thửa đất được chia thành nhiều khu chức năng gồm nhà cổ, nhà mái bê tông, sân, hiên và lối đi chung.
Diện tích đo đạc lại có tăng thêm
Tại bản án sơ thẩm ngày 26/12/2022, TAND quận Tây Hồ (nay là TAND khu vực 2 – Hà Nội) chấp nhận yêu cầu chia tài sản chung của bà H.
Tòa xác định phần ngõ đi chung rộng 31,6m2; trong đó bà H. sử dụng 25,28m2, bố mẹ chồng sử dụng 6,32m2. Bà H. được chia 217,08m2 đất; bố mẹ chồng được chia 78,92m2; diện tích chưa được cấp sổ đỏ tạm giao bà H. quản lý.
Không đồng tình về vị trí đất được chia, bố mẹ chồng bà H. kháng cáo. Tại cấp phúc thẩm, các bên đã thỏa thuận lại việc phân chia.
Kết quả đo đạc theo hiện trạng sử dụng ổn định xác định tổng diện tích thửa đất là 413,3m2, trong đó 318,3m2 đủ điều kiện công nhận quyền sử dụng.
Theo thỏa thuận được TAND TP Hà Nội công nhận, bố mẹ chồng bà H. được sử dụng 86,1m2 đất và sở hữu bốn gian nhà cổ; bà H. được sử dụng 232,2m2 và sở hữu một gian nhà cổ cùng các công trình trên đất.
Giá trị chênh lệch lẽ ra phải thanh toán hơn 1,34 tỷ đồng, nhưng bà H. chỉ yêu cầu 500 triệu đồng và tự nguyện từ bỏ phần còn lại.
Dù hoàn tất giao dịch hợp pháp và đã được cấp sổ đỏ, cặp vợ chồng tại Hải Phòng vẫn không thể nhận nhà đất đã mua. Chủ cũ tiếp tục sinh sống trên tài sản khiến tranh chấp kéo dài.
Sau khi hoàn tất thủ tục mua bán nhà đất, vì thương chủ cũ chưa có chỗ ở nên bên mua cho ở tạm một tháng. Không ngờ, lòng tốt này lại đẩy bên mua vào vòng xoáy tranh chấp kéo dài.
Sau khi người cha qua đời, người con trai duy nhất giấu mẹ và các chị em làm sổ đỏ thửa đất của gia đình, rồi đứng tên riêng. Khi sự việc bị phát hiện, các thành viên trong gia đình rơi vào vòng xoáy tranh chấp.
