Nhiều ý kiến của cử tri trí thức gửi tới kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI

Sáng nay (17/3), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) đã tổ chức Hội thảo đóng góp ý kiến của cử tri trí thức gửi tới kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phạm Ngọc Linh và Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam Nguyễn Quyết Chiến đồng chủ trì hội thảo.

Toàn cảnh hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam cho biết, ngày 15/3 vừa qua, cử tri cả nước đã tích cực tham gia cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031. Theo kế hoạch, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI dự kiến khai mạc vào ngày 6/4 tới.

Trên cơ sở đó, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề nghị Liên hiệp Hội Việt Nam tổ chức hội nghị lấy ý kiến cử tri trí thức trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, nhằm tổng hợp các kiến nghị, đề xuất gửi tới Quốc hội trước kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ mới.

Theo PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, tạo điều kiện để các nhà khoa học, chuyên gia và đội ngũ trí thức bày tỏ quan điểm, hiến kế cho những vấn đề lớn của đất nước. Những ý kiến này sẽ giúp các đại biểu Quốc hội, đặc biệt là các tân đại biểu của Quốc hội khóa XVI, có thêm thông tin và góc nhìn từ thực tiễn để phục vụ quá trình hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật trong thời gian tới…

PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo

Hoàn thiện thể chế và định hình chiến lược phát triển dài hạn

Tại hội thảo, bằng kinh nghiệm làm Đại biểu Quốc hội ba nhiệm kì (XI; XII; XIV) của mình TSKH. Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Bộ KH&CN cho rằng, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI cần tập trung vào những nhiệm vụ chiến lược nhằm đặt nền móng cho cả nhiệm kỳ.

Theo ông, trước hết Quốc hội cần xác định chương trình lập pháp chiến lược cho giai đoạn 2026–2031 thông qua chương trình xây dựng luật, pháp lệnh 5 năm với các ưu tiên lớn như hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh đó, cần rà soát tổng thể hệ thống pháp luật nhằm loại bỏ các quy định chồng chéo, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng và minh bạch hơn. Quốc hội cũng cần thảo luận và định hình các trụ cột phát triển dài hạn của đất nước trong giai đoạn mới, trong đó nhấn mạnh tăng trưởng dựa trên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn; đồng thời nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại, Quốc hội, Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện thể chế hội nhập kinh tế quốc tế thế hệ mới, rà soát việc thực thi các hiệp định thương mại tự do quan trọng. Cùng với đó, cần xây dựng khung pháp lý phù hợp để bảo vệ doanh nghiệp Việt Nam trước các biện pháp phòng vệ thương mại, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài trong các lĩnh vực công nghệ cao và thúc đẩy sự tham gia sâu hơn của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

TSKH. Nghiêm Vũ Khải cũng đề xuất Quốc hội tăng cường giám sát tối cao đối với các chương trình chiến lược quốc gia như chuyển đổi số, cải cách bộ máy nhà nước, các dự án hạ tầng trọng điểm, quản lý tài nguyên, môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu…

TSKH. Nghiêm Vũ Khải – Đại biểu Quốc hội khóa XI; XII; XIV nguyên Thứ trưởng Bộ KH&CN phát biểu

Phát triển khoa học – công nghệ và chuyển đổi số để tạo đột phá tăng trưởng

Tại hội thảo, TS. Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến – Điện tử Việt Nam nhấn mạnh vai trò quan trọng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với quá trình phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những đột phá chiến lược, là động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức và dữ liệu.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế đầu tư cho khoa học, công nghệ và nghiên cứu – phát triển (R&D) hiện vẫn còn khá lớn. Bên cạnh đó, khoảng cách số giữa các khu vực cũng là thách thức đáng chú ý. Một vấn đề khác là các rủi ro về an ninh mạng, lộ lọt dữ liệu cá nhân và lừa đảo trực tuyến gia tăng. Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao trong nhiều lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, công nghiệp bán dẫn và công nghệ sinh học…còn thiếu hụt.

Từ thực tiễn đó, TS. Trần Đức Lai kiến nghị Quốc hội khóa XVI và Chính phủ nhiệm kỳ 2026–2031 cần ưu tiên hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo ông, Quốc hội nên ban hành một nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026–2031, coi đây là “xương sống” của mô hình phát triển mới. Cùng với đó, cần rà soát và sửa đổi đồng bộ các luật liên quan theo hướng giảm rào cản hành chính, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ.

TS. Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến – Điện tử Việt Nam phát biểu

Về nguồn lực, ông Lai đề xuất Quốc hội khóa XVI nâng dần tỉ lệ chi ngân sách cho khoa học và công nghệ lên tối thiểu 2% tổng chi ngân sách trong nhiệm kỳ 2026–2031; đồng thời phấn đấu đưa tổng chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển từ mọi nguồn đạt khoảng 1–1,5% GDP vào năm 2030, tiến tới 2% GDP giai đoạn sau. Thay vì phân bổ dàn trải, nguồn lực cần tập trung vào các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn – vi mạch, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và vật liệu mới. Cơ chế “đầu tư mồi” từ ngân sách để kéo theo nguồn lực tư nhân cũng được đề xuất áp dụng mạnh hơn.

Đồng quan điểm, PGS.TS Đặng Văn Thanh (Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam) nhận định Việt Nam sau gần bốn thập niên đổi mới đang chạm tới giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ. Hệ số ICOR vẫn dừng ở mức 6,9. Tốc độ tăng năng suất lao động bình quân giai đoạn 2021-2025 chỉ đạt 5,3%, thấp hơn mục tiêu. Để đạt được mục tiêu Đại hội XIV đề ra GDP tăng trưởng bình quân 10%/năm trong giai đoạn 2026 – 2030, bình quân đầu người đạt 8.500 USD vào năm 2030,Việt Nam bắt buộc phải chuyển sang nền kinh tế dựa trên tri thức, sáng tạo và năng lực lãnh đạo quốc gia…

PGS.TS Đặng Văn Thanh (Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam) phát biểu

Quy hoạch đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu

Liên quan đến vấn đề phát triển bền vững, GS.TS. Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI công tác quy hoạch và quản lý phát triển đô thị miền núi cần được đổi mới, chú trọng theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo ông, các đô thị miền núi đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội, tạo việc làm cho người dân và góp phần giữ vững quốc phòng – an ninh. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh trong khi thể chế quản trị chưa theo kịp đã làm gia tăng nhiều rủi ro đối với phát triển bền vững.

Do đó, cần thay đổi cách tiếp cận quy hoạch theo hướng tổng hợp, đa cấp và đa lĩnh vực, đồng thời lồng ghép các kịch bản biến đổi khí hậu và phân vùng rủi ro thiên tai ngay từ khâu lập quy hoạch. Bên cạnh đó, cần tăng cường hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực quản lý rủi ro thiên tai và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quá trình quy hoạch và quản lý phát triển đô thị.

GS.TS. Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam

Tăng cường tham vấn cộng đồng khoa học và đội ngũ trí thức

Các ý kiến tại hội thảo cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường cơ chế tham vấn giữa Quốc hội, Chính phủ với cộng đồng khoa học và đội ngũ trí thức.

Nhiều đại biểu cho rằng trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, việc phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức sẽ là nguồn lực quan trọng để xây dựng và hoàn thiện các chính sách lớn. ThS. Nguyễn Thị Hoàng Yến, Chánh Văn phòng Hội Khoa học Tâm lí – Giáo dục Việt Nam cho rằng, trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, sức mạnh quốc gia không còn chỉ được đo bằng quy mô kinh tế mà trước hết bằng chất lượng nguồn nhân lực. Bà kiến nghị đổi mới cơ chế tự chủ cho các viện nghiên cứu và trường đại học, tăng cường đặt hàng nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn doanh nghiệp, và xây dựng chính sách thu hút trí thức người Việt ở nước ngoài đang làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới…

Các đại biểu tham dự hội thảo bày tỏ tin tưởng rằng với quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc mạnh mẽ của Quốc hội khóa XVI và Chính phủ nhiệm kỳ mới, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Các trí thức, nhà khoa học tham dự hội thảo

Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI khai mạc ngày 6/4/2026 trong bối cảnh đất nước vừa hoàn thành cuộc bầu cử với tỷ lệ cử tri tham gia 99,38%, vừa có trong tay ba nghị quyết chiến lược về khoa học công nghệ (57-NQ/TW), kinh tế nhà nước (79-NQ/TW) và phát triển văn hóa (80-NQ/TW). Tiếng nói của cử tri trí thức tại hội thảo sáng 17/3 gửi đi một thông điệp thẳng thắn: những chủ trương đúng đắn chỉ có giá trị khi được chuyển hóa thành ngân sách thực, thể chế thực và hành động thực./.

Lê Hồng