Góc nhìn từ thực tiễn tỉnh Gia Lai

Trước tình hình đó, tỉnh Gia Lai đã chủ động triển khai các giải pháp điều hành và hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng tăng cường theo dõi diễn biến thị trường, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong sản xuất và lưu thông hàng hóa. Những nỗ lực này nhằm củng cố năng lực thích ứng của khu vực doanh nghiệp, bảo đảm duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định và góp phần giữ vững động lực tăng trưởng kinh tế của địa phương trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định.

Biến động địa chính trị và những rủi ro mới đối với chuỗi cung ứng toàn cầu

Trong tiến trình phục hồi của thương mại quốc tế sau giai đoạn biến động kéo dài bởi đại dịch, lạm phát toàn cầu và đứt gãy chuỗi cung ứng, nền kinh tế thế giới đang bước vào một trạng thái phục hồi mang tính thận trọng. Dòng chảy thương mại và đầu tư quốc tế tuy đã có dấu hiệu cải thiện, song môi trường kinh tế toàn cầu vẫn tồn tại nhiều yếu tố bất định, đặc biệt là các rủi ro địa chính trị tại những khu vực có vai trò chiến lược đối với hệ thống năng lượng và vận tải quốc tế. Trong bức tranh đó, khu vực Trung Đông tiếp tục được xem là một trong những điểm nóng địa chính trị có khả năng tạo ra những tác động lan tỏa sâu rộng đến cấu trúc thương mại toàn cầu. Từ cuối tháng 2/2026, những diễn biến căng thẳng gia tăng tại khu vực này đã làm dấy lên những lo ngại mới đối với thị trường năng lượng và hệ thống vận tải biển quốc tế. Không chỉ đơn thuần là một khu vực giàu tài nguyên dầu mỏ, Trung Đông còn là trung tâm trung chuyển của nhiều tuyến hàng hải chiến lược kết nối châu Á, châu Âu và châu Phi.

Đặc biệt, Eo biển Hormuz – một tuyến hàng hải hẹp nhưng có ý nghĩa địa kinh tế đặc biệt quan trọng – hiện đảm nhận vai trò trung chuyển khoảng 20% tổng lượng dầu mỏ được giao dịch trên thị trường thế giới. Chính vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào liên quan đến an ninh hàng hải tại khu vực này đều có thể ngay lập tức tác động đến giá dầu, chi phí bảo hiểm vận tải và toàn bộ cấu trúc chi phí của chuỗi logistics toàn cầu.

Từ góc độ kinh tế học quốc tế, những biến động địa chính trị tại các điểm nút chiến lược như Trung Đông thường tạo ra hiệu ứng lan tỏa đa tầng. Trước hết, thị trường năng lượng phản ứng thông qua sự gia tăng của giá dầu nhằm phản ánh rủi ro về nguồn cung trong tương lai. Tiếp đó, sự gia tăng chi phí năng lượng sẽ tác động trực tiếp đến chi phí vận tải và sản xuất của nhiều ngành công nghiệp. Cuối cùng, các biến động này sẽ lan truyền đến hệ thống thương mại toàn cầu thông qua việc gia tăng chi phí logistics và làm gián đoạn chu kỳ vận chuyển hàng hóa quốc tế. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu – vốn phụ thuộc lớn vào hệ thống logistics toàn cầu – trở thành nhóm chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất.

Tác động của biến động địa chính trị đến vận tải biển và chi phí logistics quốc tế

Một trong những hệ quả rõ rệt nhất của các biến động địa chính trị tại Trung Đông là sự thay đổi trong chiến lược khai thác tuyến vận tải của các hãng tàu quốc tế. Khi rủi ro an ninh hàng hải gia tăng, nhiều hãng vận tải buộc phải điều chỉnh lộ trình nhằm bảo đảm an toàn cho tàu và hàng hóa. Thay vì tiếp tục sử dụng các tuyến vận tải truyền thống có nguy cơ cao, nhiều hãng tàu đã lựa chọn phương án chuyển hướng vận chuyển sang các lộ trình dài hơn nhưng an toàn hơn. Một trong những tuyến đường thay thế phổ biến là di chuyển vòng qua Mũi Hảo Vọng ở phía nam châu Phi.

Tuy nhiên, sự thay đổi này kéo theo nhiều hệ quả kinh tế đáng kể. Việc kéo dài lộ trình vận chuyển khiến thời gian giao hàng trung bình tăng thêm khoảng 10–14 ngày so với trước đây. Trong vận tải biển, thời gian không chỉ đơn thuần là yếu tố kỹ thuật mà còn là một thành tố quan trọng trong cấu trúc chi phí. Khi hành trình vận tải kéo dài, chi phí nhiên liệu, chi phí khai thác tàu, chi phí nhân công và chi phí bảo hiểm đều gia tăng tương ứng. Đồng thời, sự gia tăng thời gian vận chuyển cũng làm giảm hiệu suất quay vòng của đội tàu container toàn cầu. Khi một con tàu mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành một chu kỳ vận chuyển, tổng năng lực vận tải của hệ thống vận tải biển toàn cầu sẽ bị thu hẹp tương đối. Đây chính là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến giá cước vận tải container thường tăng mạnh mỗi khi các tuyến hàng hải chiến lược bị gián đoạn. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là những doanh nghiệp hoạt động theo chuỗi đơn hàng quốc tế, sự gia tăng của chi phí logistics có thể tạo ra nhiều áp lực đồng thời. Một mặt, chi phí vận tải tăng cao làm thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Mặt khác, thời gian giao hàng kéo dài có thể làm gián đoạn chu kỳ sản xuất và ảnh hưởng đến khả năng duy trì uy tín thương mại với các đối tác quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường toàn cầu, những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì đơn hàng, mở rộng thị trường và nâng cao vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Những tác động đối với nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam

Những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu thường có tác động đặc biệt mạnh mẽ đối với các nền kinh tế có độ mở thương mại cao. Trong trường hợp của Việt Nam, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hiện nay đã vượt xa quy mô GDP, phản ánh mức độ hội nhập sâu rộng của nền kinh tế vào mạng lưới thương mại toàn cầu.

Điều này đồng nghĩa với việc các cú sốc bên ngoài – đặc biệt là những cú sốc liên quan đến năng lượng, logistics và chuỗi cung ứng – có thể nhanh chóng lan truyền vào nền kinh tế trong nước thông qua kênh thương mại. Các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như nông sản, thủy sản, dệt may và đồ gỗ đều phụ thuộc khá lớn vào hệ thống vận tải biển quốc tế. Khi chi phí logistics tăng lên và thời gian vận chuyển kéo dài, các doanh nghiệp trong những lĩnh vực này thường phải đối mặt với nhiều thách thức cùng lúc.

Trước hết là áp lực chi phí. Trong nhiều ngành sản xuất xuất khẩu, đặc biệt là nông sản và dệt may, biên lợi nhuận vốn không quá cao. Do đó, sự gia tăng của chi phí vận tải có thể làm thay đổi đáng kể hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Thứ hai là áp lực cạnh tranh. Khi chi phí logistics gia tăng, giá thành sản phẩm xuất khẩu có xu hướng tăng lên, trong khi các doanh nghiệp vẫn phải cạnh tranh với các đối thủ đến từ nhiều quốc gia khác.

Thứ ba là áp lực về tiến độ giao hàng. Trong thương mại quốc tế, yếu tố thời gian đóng vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là đối với các ngành sản xuất theo đơn hàng như dệt may hay đồ gỗ. Nếu thời gian vận chuyển kéo dài, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng các cam kết giao hàng với đối tác.

Gia Lai chủ động ứng phó với biến động của thị trường quốc tế

Trước những biến động của thị trường quốc tế, chính quyền nhiều địa phương tại Việt Nam đã chủ động triển khai các giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ổn định sản xuất và duy trì hoạt động xuất khẩu.

Tại Gia Lai, chính quyền địa phương đã sớm nhận diện những rủi ro tiềm ẩn đối với hoạt động xuất khẩu của tỉnh. Trong cơ cấu kinh tế địa phương, nhiều ngành sản xuất có sự liên kết chặt chẽ với chuỗi cung ứng toàn cầu, tiêu biểu như cà phê, gỗ và sản phẩm gỗ, dệt may, khoáng sản và thủy sản. Nhằm đánh giá toàn diện tình hình, lãnh đạo tỉnh đã tổ chức các cuộc họp với sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý và hiệp hội doanh nghiệp để rà soát tác động của những biến động thị trường quốc tế đối với hoạt động xuất khẩu của địa phương.

Trong quá trình này, Sở Công Thương Gia Lai được giao đóng vai trò đầu mối theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế và tổng hợp các phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp. Các thông tin liên quan đến chi phí vận tải, nguồn cung nguyên liệu, khả năng tiếp cận tín dụng và các vướng mắc trong hoạt động logistics được thu thập và phân tích nhằm phục vụ cho quá trình xây dựng chính sách hỗ trợ. Song song với đó, địa phương cũng chú trọng bảo đảm sự ổn định của thị trường năng lượng – yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu trên địa bàn được yêu cầu duy trì nguồn cung ổn định và thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Chính phủ Việt Nam và Bộ Công Thương về bảo đảm cân đối cung – cầu và kiểm soát giá cả trên thị trường.

Theo định hướng phát triển kinh tế – xã hội, năm 2026 tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 10% trở lên. Đây là mục tiêu tương đối tham vọng trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn còn nhiều bất định. Để đạt được mục tiêu này, lãnh đạo địa phương xác định khu vực doanh nghiệp – đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu – sẽ tiếp tục đóng vai trò động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế.

Trong dài hạn, những biến động địa chính trị như các diễn biến tại Trung Đông đang cho thấy mức độ mong manh ngày càng lớn của chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc nâng cao năng lực thích ứng trước các cú sốc bên ngoài. Đối với doanh nghiệp, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, chủ động nguồn cung nguyên liệu và tối ưu hóa hệ thống logistics sẽ là những chiến lược quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro từ các biến động của môi trường kinh tế quốc tế.

Đối với chính quyền địa phương, việc theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời tháo gỡ khó khăn và tạo dựng môi trường kinh doanh ổn định sẽ đóng vai trò nền tảng trong việc giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ngày càng chịu tác động mạnh mẽ bởi các yếu tố địa chính trị, những biến động tại khu vực Trung Đông cho thấy mức độ mong manh ngày càng lớn của hệ thống chuỗi cung ứng quốc tế. Các cú sốc địa chính trị không chỉ ảnh hưởng đến thị trường năng lượng hay vận tải biển, mà còn lan tỏa sâu rộng tới cấu trúc thương mại, chi phí sản xuất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên phạm vi toàn cầu. Đối với các nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, những biến động này càng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao khả năng thích ứng của cả doanh nghiệp và hệ thống quản trị kinh tế ở các cấp. Bối cảnh đó, những động thái điều hành chủ động của chính quyền Gia Lai cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của cấp địa phương trong việc củng cố sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài. Việc theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế, kịp thời nhận diện rủi ro và triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ mang ý nghĩa xử lý tình huống trước mắt, mà còn góp phần định hình một mô hình quản trị kinh tế linh hoạt và thích ứng hơn trong dài hạn.

Tuy nhiên, xét trên bình diện chiến lược, khả năng duy trì tăng trưởng bền vững của nền kinh tế địa phương không thể chỉ dựa vào các biện pháp ứng phó ngắn hạn. Điều quan trọng hơn là xây dựng được năng lực chống chịu mang tính cấu trúc cho khu vực doanh nghiệp, thông qua việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm, chủ động nguồn cung nguyên liệu và từng bước tối ưu hóa hệ thống logistics. Đây không chỉ là yêu cầu đối với doanh nghiệp, mà còn là định hướng quan trọng trong quá trình hoạch định chính sách phát triển kinh tế địa phương. Trong một thế giới ngày càng liên kết chặt chẽ nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, năng lực thích ứng và khả năng điều hành linh hoạt sẽ trở thành những yếu tố quyết định đối với sự ổn định và phát triển của mỗi nền kinh tế. Từ thực tiễn ứng phó với những biến động của thị trường quốc tế hiện nay, có thể thấy rằng sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp sẽ là nền tảng quan trọng giúp duy trì hoạt động sản xuất – xuất khẩu, đồng thời tạo dựng những tiền đề vững chắc cho tăng trưởng kinh tế bền vững của Gia Lai trong giai đoạn tới.

Thanh Huyền