Hành trình làm giàu trên quê mới
Làng Quảng Hòa, thôn Tam Điền, xã Tam Giang, tỉnh Đắk Lắk nằm lọt giữa thung sâu, xung quanh là những dãy đồi nối nhau bất tận. Giữa bao la màu xanh cây cối, những mái ngói đỏ của nếp nhà sàn truyền thống nổi bật, minh chứng cho cuộc sống sung túc, ấm no của người dân.
Nhớ lại thời gian khó bà con Nùng An (một nhóm của dân tộc Nùng) rời Cao Bằng vào đây lập nghiệp, ông Nông Văn Minh (sinh năm 1970) cho biết, khi ấy nơi đây còn hoang vu, rừng rậm bao phủ. Cuộc sống thiếu thốn đủ bề, nhưng với quyết tâm bám đất, ban đầu trồng cây nông nghiệp ngắn ngày, sau người dân bắt đầu làm quen với việc trồng cà phê.
Bà con mạnh dạn đầu tư mua giống, cải tạo đất, trồng thử nghiệm và kiên trì học hỏi. Năm 1991, vụ cà phê đầu tiên chín đỏ trên sườn đồi, mở ra một hướng đi mới. Từ vài luống ban đầu, người dân mở rộng diện tích, rồi nhanh nhạy trồng xen sầu riêng, mắc ca, cây ăn quả. Đất hợp cây, người hợp việc, đời sống đổi thay từng vụ mùa.
Ông Minh chỉ xuống vườn cà phê xen sầu riêng xanh dày: “Nhà tôi còn hơn 1ha. Năm nay cà phê được mùa, chắc thu trên 3 tấn nhân, khoảng hơn 400 triệu đồng”.
Đứng trước ngôi nhà sàn hơn 30 năm tuổi, ông Mông Thanh Hòn, Trưởng thôn Tam Điền cho biết: Thôn hiện có 115 hộ với 541 nhân khẩu, chia làm hai làng, gồm làng Quảng Hòa 100% người Nùng An và làng Cốc Xoài là nơi sinh sống của người Tày, Nùng.
Theo ông Hòn, riêng làng Quảng Hòa có 53 hộ với hơn 270 nhân khẩu, hộ nào cũng sở hữu 2- 4ha cà phê xen canh. Nhà thu nhập thấp nhất cũng vài trăm triệu đồng, còn lại đa phần đạt tiền tỷ mỗi năm. Gần như nhà nào cũng có 1 – 2 máy cày, và đến nay, làng đã có 11 hộ mua ô tô. “Gia đình tôi cũng có 3ha, năng suất bình quân 4 tấn/ha. Hai năm nay giá tốt, mỗi năm thu hơn 1 tỷ đồng. Nhưng cái quý không chỉ là kinh tế, mà là bà con đoàn kết, cùng nhau đi lên”, ông Hòn chia sẻ.
Vẹn nguyên bản sắc
Kinh tế phát triển, nhưng làng Quảng Hòa vẫn gìn giữ nguyên vẹn văn hóa truyền thống. Dọc hai bên đường, những ngôi nhà sàn bốn mái – kiến trúc đặc trưng của người Nùng An vẫn hiện diện kiêu hãnh. Mỗi ngôi nhà đều có 30-56 cột, cầu thang gỗ dẫn lên gian chính, trong nhà đặt bếp sưởi và bàn thờ gia tiên ở vị trí trang trọng.
Trưởng thôn Tam Điền Mông Thanh Hòn bảo: “Giàu mấy cũng không bỏ nhà sàn. Đó là báu vật tổ tiên để lại”. Cách đây hai năm, một hộ trong làng không may bị cháy nhà. Khi lửa còn đỏ, bà con chạy đến dập, giữ được bộ khung cột. Sau đó, cả làng góp công sửa sang, dựng lại chiếc nhà sàn mới theo nguyên mẫu cũ.
Ở Quảng Hòa, văn hóa không chỉ ở kiến trúc. Người Nùng An nơi đây vẫn giữ bộ trang phục truyền thống, nhạc cụ, hát then, lễ cúng và đặc biệt là hát hèo phườn – điệu lý giao duyên mềm như suối, da diết như tiếng lòng. Trong những dịp sum họp, tiếng hèo phườn lại vang lên dưới mái nhà sàn, nối sợi dây ký ức về quê gốc phương Bắc.
Bà Nông Thị Mạy (sinh năm 1965), nghệ nhân hát hèo phườn chia sẻ: “Chúng tôi sinh ra trong nhà sàn, lớn lên trong nhà sàn. Đi đâu, làm gì, cũng phải giữ được nếp nhà và tiếng hát của dân mình. Như vậy mới giữ được gốc”.
Chính quyền địa phương cũng dành sự quan tâm đặc biệt để gìn giữ bản sắc. Chủ tịch UBND xã Tam Giang Lê Ký Sự cho biết, xã có 21 dân tộc cùng sinh sống, hơn 51% là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu người Tày và Nùng từ các tỉnh phía Bắc.
“Riêng làng Quảng Hòa giữ được gần như nguyên vẹn nếp nhà sàn truyền thống và phục hồi hát hèo phườn. Đây là nguồn lực văn hóa quý, vừa bảo tồn vừa có thể phát triển du lịch cộng đồng trong tương lai”, ông Sự nói.
Nhờ vào sự hòa quyện giữa bản sắc và kinh tế nông nghiệp, Quảng Hòa không chỉ giàu về của cải vật chất mà còn giàu tinh thần, giàu truyền thống. Giữa cao nguyên, làng Quảng Hòa hôm nay giống như lời kể sống động về hành trình của một cộng đồng biết vượt khó, biết gìn giữ và biết vươn lên.
Làng “tỷ phú” giữa lòng cao nguyên không chỉ giàu tiền bạc, mà giàu cả niềm tự hào, giàu truyền thống, đậm đà hồn cốt quê hương.
