Dự án mang tên Ray Valley Solar ở hạt Oxfordshire đang được truyền thông Anh gọi là “hệ thống pin mặt trời cộng đồng đầu tiên của Vương quốc Anh”.
Điều đặc biệt không nằm ở công nghệ, mà ở mô hình sở hữu: người dân bình thường có thể mua cổ phần từ vài trăm bảng Anh để trở thành “đồng chủ sở hữu” của hệ thống lưu trữ điện quy mô lớn.
Điện mặt trời dư thừa vì lưới điện không hấp thụ hết
Ray Valley Solar hiện cung cấp điện sạch cho khoảng 7.000 hộ gia đình Anh. Nhưng vào những ngày nắng mạnh, lượng điện tạo ra vượt quá khả năng hấp thụ của lưới điện địa phương. Kết quả là một phần điện sạch bị bỏ phí.
Đó cũng là vấn đề mà nhiều quốc gia châu Âu đang đối mặt khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng nhanh.
Điện gió và điện mặt trời phụ thuộc vào thời tiết. Khi trời nắng hoặc nhiều gió, hệ thống có thể dư điện; nhưng đến giờ cao điểm buổi tối, lưới điện lại phải quay sang dùng điện khí hoặc điện than để bù tải.
Giải pháp được Anh hướng tới là pin lưu trữ quy mô lớn. Hệ thống pin mới tại Ray Valley có khả năng lưu trữ tới 12 MWh điện, đủ cấp điện cho khoảng 1.100 hộ gia đình trong 4 giờ cao điểm.
Ban ngày, hệ thống pin lưu trữ lượng điện dư thừa; buổi tối, điện được xả trở lại lưới khi nhu cầu tăng cao và giá điện đắt hơn. Nói cách khác, dự án đang cố “đóng hộp ánh nắng mặt trời” để dùng sau.
Không phải tập đoàn lớn, mà là người dân góp vốn
Điểm khiến dự án gây chú ý không chỉ là công nghệ pin, mà là cách huy động tiền.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các quỹ đầu tư hoặc tập đoàn năng lượng lớn, tổ chức vận hành dự án Low Carbon Hub đang kêu gọi chính người dân mua cổ phần cộng đồng. Mức đầu tư tối thiểu chỉ từ 100 bảng Anh (khoảng 3,5 triệu đồng).
Điều này biến người dân từ “người trả hóa đơn điện” thành nhà đầu tư của chính hệ thống năng lượng địa phương.
Lợi nhuận từ việc bán điện và lưu trữ điện sẽ tiếp tục được tái đầu tư cho cộng đồng, từ các dự án tiết kiệm năng lượng đến hỗ trợ giảm phát thải carbon.
Theo Low Carbon Hub, dự án Ray Valley được dự báo tạo ra khoảng 13 triệu bảng (khoảng 466 tỷ đồng) lợi ích cộng đồng trong vòng đời hoạt động, và hệ thống pin mới có thể bổ sung thêm hơn 1 triệu bảng nữa.
Trong bối cảnh giá điện tại châu Âu liên tục biến động sau các cú sốc địa chính trị và năng lượng, mô hình này đang được xem như cách giúp cộng đồng địa phương giành lại quyền kiểm soát năng lượng.
Châu Âu đang bước vào “cuộc đua pin”
Theo truyền thông Anh, chi phí pin lưu trữ gia đình đã giảm khoảng 90% kể từ năm 2010. Các công ty năng lượng lớn như Octopus Energy hay British Gas đang đẩy mạnh bán pin gia đình đi kèm điện mặt trời.
Không chỉ các hộ dân, chính phủ Anh cũng đang thúc đẩy mạnh mô hình năng lượng cộng đồng. Tháng 2/2026, Bộ trưởng Năng lượng Anh Ed Miliband tuyên bố kế hoạch hỗ trợ tới 1 tỷ bảng (khoảng 35,8 nghìn tỷ đồng) cho các dự án năng lượng xanh cộng đồng trên toàn quốc.
Mục tiêu không chỉ là giảm phát thải carbon, mà còn giảm sự phụ thuộc vào các tập đoàn năng lượng lớn và hạn chế tác động từ biến động giá nhiên liệu hóa thạch toàn cầu.
Anh gần đây thậm chí phải tính tới chuyện khuyến khích người dân bật máy giặt hoặc sạc xe điện vào những giờ thừa điện để tránh lãng phí năng lượng tái tạo.
Trong nhiều thập kỷ, ngành điện gần như luôn thuộc về các tập đoàn lớn và hệ thống lưới điện tập trung. Nhưng các dự án như Ray Valley đang mở ra một ý tưởng khác: cộng đồng địa phương có thể tự sản xuất, tự lưu trữ và thậm chí tự kinh doanh điện năng.
Một số chuyên gia gọi đây là quá trình “dân chủ hóa năng lượng”. Người dân không chỉ tiêu thụ điện mà còn tham gia sở hữu hạ tầng điện lực. Nếu mô hình thành công, lợi nhuận từ năng lượng tái tạo sẽ ở lại cộng đồng thay vì chảy hoàn toàn về các công ty điện lực.
Với châu Âu, nơi hóa đơn điện từng tăng vọt sau khủng hoảng năng lượng vài năm gần đây, điều này mang ý nghĩa không chỉ về môi trường mà còn về kinh tế và an ninh năng lượng.
Theo The Guardian
