VNHNTrước tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh, Hà Nội đang chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động thích ứng bằng việc phát triển “kinh tế bạc”, coi người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách an sinh mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội.
I. Già hóa dân số đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy phát triển
Quá trình già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh, có tác động sâu rộng đến sự phát triển kinh tế – xã hội của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tại Hà Nội, số lượng người cao tuổi không ngừng gia tăng và hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu dân số, đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý, hoạch định chính sách và tổ chức các dịch vụ công. Già hóa dân số cũng mở ra cơ hội để khai thác hiệu quả nguồn lực từ nhóm dân số cao tuổi nếu có cơ chế, chính sách phù hợp.
Hiện nay, Hà Nội có gần 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số toàn thành phố, đánh dấu bước chuyển dịch nhân khẩu học quan trọng. Thay vì chỉ tập trung ứng phó với các áp lực do già hóa dân số gây ra, thành phố đang chủ động tận dụng những cơ chế, chính sách mới từ Luật Thủ đô để định hình hệ sinh thái “kinh tế bạc”, mô hình phát triển hướng đến việc khai thác nhu cầu tiêu dùng, khả năng lao động, kinh nghiệm và tri thức của người cao tuổi. Cách tiếp cận này thể hiện sự chuyển đổi từ tư duy coi người cao tuổi là đối tượng cần bảo trợ sang xem đây là một nguồn lực quan trọng có thể đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững. Việc xây dựng hệ sinh thái “kinh tế bạc” góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi, tạo động lực phát triển cho nhiều ngành, lĩnh vực như y tế, chăm sóc sức khỏe, dịch vụ xã hội, tài chính, công nghệ và du lịch.
Thực tiễn cho thấy sự chuyển đổi tư duy này có cơ sở rõ ràng. Theo số liệu của Hội Người cao tuổi thành phố Hà Nội, năm 2025 toàn thành phố có hơn 157.000 người cao tuổi vẫn trực tiếp tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong đó, hơn 16.040 cá nhân được ghi nhận là điển hình làm kinh tế giỏi, tạo doanh thu trên 307.249 tỷ đồng trong 5 năm và tạo việc làm cho hơn 76.800 lao động. Những con số này cho thấy người cao tuổi không chỉ duy trì khả năng lao động mà còn tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế, đóng góp vào tăng trưởng, tạo việc làm và phát triển cộng đồng.
Trên cơ sở đó, Hà Nội đang định hướng phát triển hệ sinh thái “kinh tế bạc”, coi đây là một động lực tăng trưởng mới. Mô hình này không chỉ hướng tới khai thác nhu cầu tiêu dùng ngày càng gia tăng của người cao tuổi thông qua việc phát triển các sản phẩm, dịch vụ chuyên biệt về y tế, chăm sóc sức khỏe, tài chính, du lịch, công nghệ và đời sống, mà còn tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia thị trường lao động, khởi nghiệp hoặc đảm nhận các hoạt động tư vấn, đào tạo và truyền nghề phù hợp với sức khỏe và chuyên môn. Được xem là hướng tiếp cận phù hợp nhằm biến những thách thức của già hóa dân số thành cơ hội phát triển, đồng thời phát huy hiệu quả nguồn lực của nhóm dân số cao tuổi trong tiến trình phát triển bền vững của Thủ đô.
II. Định hướng và giải pháp của Hà Nội
Để chủ động thích ứng với quá trình già hóa dân số, Hà Nội đang từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng chuyển từ tư duy bảo trợ sang phát huy vai trò và giá trị của người cao tuổi trong phát triển kinh tế – xã hội. Trên cơ sở những cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô, thành phố đang xây dựng các chính sách nhằm hình thành hệ sinh thái “kinh tế bạc”, đồng thời khuyến khích xã hội hóa các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và tạo điều kiện để nhóm dân số này tiếp tục tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội phù hợp với khả năng và điều kiện sức khỏe.
Quá trình xây dựng chính sách cũng nhận được nhiều ý kiến phản biện từ các chuyên gia và nhà khoa học nhằm nâng cao tính khả thi khi triển khai. Nhiều đề xuất cho rằng cần phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng theo hướng kết hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và gia đình; đồng thời từng bước thí điểm trước khi nhân rộng. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng kiến nghị đơn giản hóa thủ tục tiếp cận chính sách, công khai các tiêu chí hỗ trợ trên nền tảng số, tăng cường nguồn lực ban đầu cho các đơn vị tham gia xã hội hóa và thiết lập cơ chế giám sát minh bạch nhằm bảo đảm hiệu quả thực thi.
Trọng tâm là mở rộng mạng lưới chăm sóc sức khỏe, phát triển các dịch vụ chăm sóc dài hạn, đa dạng hóa các loại hình dịch vụ xã hội và từng bước xây dựng môi trường sống thân thiện với người cao tuổi ngay tại cộng đồng dân cư. Các chuyên gia cũng đề xuất thành phố bổ sung thêm không gian sinh hoạt văn hóa, luyện tập thể dục thể thao, đồng thời mở rộng chính sách hỗ trợ đối với các hợp tác xã, hộ kinh doanh và làng nghề có sử dụng nhiều lao động cao tuổi. Song song với đó, việc quy định các điều kiện bảo đảm an toàn lao động, giới hạn thời gian làm việc đối với các công việc nặng nhọc, độc hại và tăng cường khám sức khỏe định kỳ được xem là giải pháp cần thiết để người cao tuổi tiếp tục cống hiến trong điều kiện phù hợp.
Thành phố cũng hướng tới phát huy tối đa vai trò của người cao tuổi trong các hoạt động kinh tế và xã hội. Với lợi thế về tri thức, kinh nghiệm và kỹ năng nghề nghiệp, người cao tuổi có thể tiếp tục tham gia lao động, tư vấn, đào tạo, truyền nghề, khởi nghiệp hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương. Đây không chỉ là giải pháp tận dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng mà còn góp phần nâng cao vị thế và vai trò của người cao tuổi trong xã hội hiện đại.
III. Ý nghĩa của mô hình phát triển “kinh tế bạc”
Việc xây dựng hệ sinh thái “kinh tế bạc” mang lại nhiều lợi ích thiết thực đối với cả người cao tuổi và sự phát triển của Thủ đô. Đối với người cao tuổi, mô hình này góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua việc mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, an sinh và các sản phẩm phù hợp với nhu cầu của nhóm dân số này. Đồng thời, việc tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia lao động và các hoạt động xã hội giúp họ phát huy năng lực, duy trì sự chủ động về kinh tế, nâng cao đời sống tinh thần và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng.
Đối với Hà Nội, phát triển “kinh tế bạc” là giải pháp thích ứng với xu hướng già hóa dân số, mở ra một động lực tăng trưởng mới trong dài hạn. Khi nhu cầu tiêu dùng của người cao tuổi được khai thác hiệu quả và nguồn lực từ nhóm dân số này được phát huy đúng mức, nhiều ngành dịch vụ mới sẽ có điều kiện phát triển, từ y tế, chăm sóc sức khỏe, tài chính, công nghệ đến du lịch và văn hóa. Quan trọng hơn, việc cụ thể hóa các cơ chế của Luật Thủ đô để hình thành hệ sinh thái “kinh tế bạc” thể hiện tư duy quản trị chủ động, coi già hóa dân số không đơn thuần là thách thức cần giải quyết, mà là cơ hội để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả quản trị đô thị và hướng tới phát triển kinh tế – xã hội bền vững trong tương lai.
Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra ngày càng rõ nét, Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy giải quyết các áp lực an sinh sang chủ động khai thác cơ hội phát triển từ quá trình chuyển dịch nhân khẩu học. Việc xây dựng hệ sinh thái “kinh tế bạc” mở ra động lực tăng trưởng mới, phát huy hiệu quả nguồn lực về tri thức, kinh nghiệm và kỹ năng của nhóm dân số này.
Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về người cao tuổi, phát triển đồng bộ hệ sinh thái “kinh tế bạc” và kết hợp hài hòa giữa chăm sóc, bảo vệ với phát huy vai trò của người cao tuổi. Nền tảng này quan trọng để Thủ đô thích ứng hiệu quả với xu hướng già hóa dân số, hướng tới phát triển bao trùm, bền vững và nâng cao chất lượng quản trị đô thị trong giai đoạn mới./.
Ths. Huyền Châu
Nguồnvietnamhoinhap.vn
