Góc nhìn khoa học và thực tiễn

Tham dự Tọa đàm có: Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương); ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam; PGS.TS Phạm Hữu Tuyến – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các nguồn động lực và Phương tiện tự hành, Đại học Bách khoa Hà Nội; ông Lỗ Hải Nam, Trưởng Ban Kỹ thuật Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM); ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam.

Từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 chính thức được phân phối, kinh doanh trên toàn quốc, thay thế cho xăng truyền thống. Việc triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học là xu thế toàn cầu, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nước ta từ yêu cầu về phát triển bền vững, bảo đảm an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính.

Theo Phó Cục trưởng Cục đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công Đào Duy Anh, Việt Nam đã sớm định hướng phát triển nhiên liệu sinh học thông qua Quyết định 177/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025. Tiếp đó, Quyết định 53/2012/QĐ-TTg quy định lộ trình phối trộn nhiên liệu sinh học với xăng truyền thống.

Thực hiện lộ trình này, từ ngày 1/12/2015, xăng E5 được phân phối trên toàn quốc; từ ngày 1/1/2018, xăng E5 RON 92 thay thế hoàn toàn xăng RON 92. Tuy nhiên, giai đoạn triển khai xăng E10 chưa được thực hiện như kế hoạch.

Trước yêu cầu phát triển kinh tế xanh, giảm phát thải khí nhà kính, thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, đồng thời giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tạo đầu ra cho nông sản, Bộ Công Thương đã xây dựng lộ trình nhiên liệu sinh học mới từ cuối năm 2024. Quá trình này được thực hiện trên cơ sở đánh giá việc thực hiện Quyết định 53, khảo sát thực tế, tham vấn các nhà khoa học, doanh nghiệp và các hiệp hội sản xuất ô tô, xe máy để đánh giá tính tương thích của phương tiện với nhiên liệu sinh học.

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiên liệu sinh học đáp ứng các mục tiêu về môi trường, an ninh năng lượng và an toàn đối với các phương tiện đang lưu hành. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 50, quy định từ ngày 1/1/2026 dừng tiêu thụ xăng khoáng không chì theo quy chuẩn hiện hành.

Ông Đào Duy Anh khẳng định, phát triển nhiên liệu sinh học không chỉ góp phần giảm phát thải CO₂, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp mà còn giúp nâng cao khả năng tự chủ năng lượng, giảm rủi ro từ các biến động nguồn cung nhiên liệu trên thế giới.

Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam nhấn mạnh, trên thế giới, có khoảng 65 quốc gia và vùng lãnh thổ, chiếm khoảng 97% dân số thế giới, áp dụng xăng sinh học. Con số 65 có thể không phản ánh được toàn bộ khoảng 200 quốc gia, nhưng thực sự gần như là phủ khắp dân số thế giới. Ở Hoa Kỳ, tỉ lệ sử dụng xăng E10 lên đến 98%, còn khoảng 2% là xăng khoáng dành cho những khu vực vẫn phải có những trạm bơm.

Châu Âu đang sử dụng phổ biến xăng E10 phổ biến. Còn các nước châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines, Thái Lan đều sử dụng xăng E10. Australia cũng sử dụng xăng E10. Nhật Bản rất thận trọng nhưng cũng có lộ trình đến năm 2027 sử dụng xăng E10. Như vậy, tại những khu vực và các quốc gia phổ biến trên thế giới, hầu hết E10 đã trở thành xăng tiêu chuẩn.

Còn theo Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam Bùi Ngọc Bảo, việc chuyển đổi từ xăng khoáng sang xăng sinh học E10 từ ngày 1/6 là bước đi đã được chuẩn bị kỹ lưỡng, khác với nhiều lần chuyển đổi nhiên liệu trước đây vốn mang tính bị động do thay đổi nguồn cung hoặc yêu cầu quốc tế.

Ông cho biết, Việt Nam từng trải qua nhiều đợt chuyển đổi lớn như chuyển từ tiêu chuẩn nhiên liệu GOST của Liên Xô cũ sang tiêu chuẩn ASTM, chuyển từ xăng có chì sang xăng không chì, và thay thế xăng RON 92 bằng xăng E5 từ năm 2018. Mỗi lần chuyển đổi đều xuất hiện những băn khoăn nhất định, song thực tế đã chứng minh đây là những bước đi cần thiết và phù hợp với xu thế phát triển.

Khác với các giai đoạn trước, lộ trình phát triển xăng sinh học lần này được triển khai một cách chủ động, trên cơ sở đánh giá đầy đủ về nguồn lực trong nước, năng lực sản xuất của các nhà máy lọc dầu, khả năng phát triển vùng nguyên liệu ethanol và mục tiêu giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Ông Bùi Ngọc Bảo nhấn mạnh, việc sử dụng E10 không chỉ góp phần thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn tạo thêm đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Về mặt kỹ thuật, các tiêu chuẩn chất lượng của xăng E10 cơ bản tương đồng với xăng khoáng và đã được đánh giá kỹ lưỡng về tính phù hợp đối với điều kiện sử dụng tại Việt Nam. Sau gần 10 năm triển khai xăng E5 trên thực tế, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý có đủ cơ sở để khẳng định việc chuyển sang E10 là bước đi an toàn, khả thi và đã được chuẩn bị kỹ càng.

Xăng E10 phù hợp với phần lớn phương tiện

Tại tọa đàm, ông Lỗ Hải Nam, Trưởng Ban Kỹ thuật Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) nhìn nhận, tất nhiên khi một sản phẩm mới đưa ra thị trường thì tâm lý của người sử dụng bao giờ cũng khá dè dặt và thận trọng trong việc sử dụng. Tuy nhiên, dựa trên đánh giá của VAMM cùng với các nghiên cứu mà Hiệp hội đã thực hiện, có thể khẳng định là hầu hết các loại sản phẩm xe mô tô, xe gắn máy hiện nay VAMM đang sản xuất và kinh doanh đều có thể đáp ứng được việc sử dụng xăng E10.

“Có những loại xe có niên đại khá cũ thì các nhà sản xuất cũng đưa ra những khuyến cáo cho người sử dụng. Dựa trên các kênh hotline và các kênh chăm sóc khách hàng của doanh nghiệp, khách hàng có thể tham khảo, liên hệ trực tiếp để kiểm tra xem sản phẩm của mình có tương thích với xăng E10 hay không, hoặc là nhận những khuyến cáo xem loại xăng nào phù hợp với sản phẩm của mình”, ông Lỗ Hải Nam cho biết.

PGS.TS. Phạm Hữu Tuyến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các nguồn động lực và phương tiện tự hành, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, vấn đề về tương thích vật liệu cũng như ảnh hưởng đến độ bền khi sử dụng xăng E10 thay thế cho xăng khoáng cũng là một vấn đề được quan tâm và đặt ra. Tuy nhiên, không nên lo ngại vấn đề này quá bởi vì xăng sinh học E10 đã được sử dụng khá lâu trên thế giới, từ những năm 80 của thế kỷ trước. Thái Lan sử dụng E10 từ những năm 2000 cho đến thời điểm bây giờ. Trong điều kiện cụ thể của Việt Nam, các nhà sản xuất ô tô, xe máy cũng đã khẳng định về khả năng tương thích của các chi tiết trên động cơ đối với xăng sinh học E10. Các nhà sản xuất cũng quan tâm đến sự phù hợp của vật liệu đối với xăng E10.

“Sự tương thích ở đây cũng nên được hiểu rằng các chi tiết khi sử dụng xăng khoáng, sau một thời gian cũng sẽ có sự suy giảm về mặt chất lượng. Vậy thì tác động của xăng E10 cũng tương đương, tương tự như khi sử dụng xăng thuần khoáng. Như vậy chúng ta cũng không nên lo ngại về ảnh hưởng đến độ bền, PGS. TS Phạm Hữu Tuyến nói.

Cũng theo chuyên gia, nhóm của ông cũng đã thực hiện các nghiên cứu thử nghiệm trên một vài mẫu động cơ ô tô và xe máy thế hệ cũ, cụ thể là từ những năm 2000 trở về trước thì thấy rằng có những mẫu xe mà tác động của E10 hoàn toàn tương đương như tác động của xăng khoáng. Và cũng có những mẫu xe khá cũ nữa thì tác động có thể nói là không đáng kể.

Trước lo ngại xăng E10 có thể khiến xe yếu hơn hoặc tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn do nhiệt trị thấp hơn xăng khoáng, các chuyên gia cho rằng mức ảnh hưởng thực tế là rất nhỏ.

Theo ông Lỗ Hải Nam, xăng E10 có nhiệt trị thấp hơn nên để duy trì cùng công suất động cơ, mức tiêu thụ nhiên liệu có thể tăng khoảng 2% so với xăng khoáng. Tuy nhiên, đây là mức chênh lệch rất nhỏ, hầu như người sử dụng khó cảm nhận được trong quá trình vận hành.

Ở góc độ kỹ thuật động cơ, ông Phạm Hữu Tuyến cho biết mặc dù mật độ năng lượng của E10 thấp hơn khoảng 3-4%, nhưng hiệu quả vận hành không chỉ phụ thuộc vào nhiệt trị. Hàm lượng oxy trong ethanol giúp nhiên liệu cháy hoàn toàn hơn trong xi lanh, qua đó nâng cao hiệu suất cháy và giảm phát thải các khí độc hại như CO, HC. Bên cạnh đó, ethanol có khối lượng riêng cao hơn xăng khoáng, góp phần bù đắp một phần sự suy giảm về nhiệt trị.

Các kết quả thử nghiệm tại Đại học Bách khoa Hà Nội cho thấy công suất động cơ và mức tiêu thụ nhiên liệu của phương tiện sử dụng xăng E10 cơ bản tương đương khi sử dụng xăng khoáng.

Trong khi đó, ông Bùi Ngọc Bảo cho biết Nhà nước đã tính toán các chính sách thuế nhằm bảo đảm lợi ích kinh tế cho người tiêu dùng khi chuyển sang sử dụng xăng sinh học.

Cụ thể, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng E10 thấp hơn xăng khoáng; đồng thời loại nhiên liệu này cũng được hưởng các ưu đãi về thuế bảo vệ môi trường. Vì vậy, bên cạnh lợi ích về môi trường, người dân vẫn được bảo đảm lợi ích kinh tế trong quá trình sử dụng.

Cần sử dụng đúng nhiên liệu và bảo dưỡng phương tiện định kỳ

Theo Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, nhiều lo ngại liên quan đến hư hỏng động cơ thực tế xuất phát từ việc sử dụng nhiên liệu không đúng chủng loại hoặc hệ thống nhiên liệu không được bảo dưỡng định kỳ.

Ông cho rằng người tiêu dùng hiện nay thường chỉ quan tâm đến chỉ số octan như RON95 hay RON92 mà chưa chú ý nhiều đến tiêu chuẩn chất lượng nhiên liệu tương ứng với từng dòng xe.

Đối với các phương tiện đời mới, việc sử dụng đúng loại nhiên liệu theo khuyến cáo của nhà sản xuất có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo vệ động cơ và bảo đảm hiệu quả vận hành lâu dài.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị người dân thực hiện bảo dưỡng định kỳ, vệ sinh hệ thống nhiên liệu đúng quy trình và lựa chọn nhiên liệu phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật của phương tiện.

Tại Tọa đàm, ông Đào Duy Anh khẳng định, xăng dầu cũng xem như là mạch máu của nền kinh tế. Vì vậy người tiêu dùng hãy yên tâm là không có Chính phủ nào cho dù vì bất kỳ lý do gì, môi trường hay là kinh tế, mà lại đi bơm “máu bẩn” vào nền kinh tế.

Chất lượng quản lý xăng dầu được kiểm soát rất nghiêm ngặt bởi quy chuẩn kỹ thuật quốc gia có số hiệu mới nhất là QCVN 01:2026, sửa đổi QCVN 01:2022. Các cơ quan quản lý như Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ, rồi chính quyền các địa phương đều có lực lượng kiểm soát chất lượng xăng dầu để luôn luôn đảm bảo tuân thủ theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

“Bước sang giai đoạn chuyển đổi sang một dạng nhiên liệu được đánh giá là sạch hơn, tiên tiến hơn thì chắc chắn cũng không tránh khỏi những tâm tư. Việc đầu tiên, người tiêu dùng nên hoàn toàn yên tâm vào chất lượng xăng dầu do Nhà nước đã quy định được lưu thông trên thị trường”, ông Đào Duy Anh nói./.