VNHNKỷ nguyên số đang mở ra nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đặt ra thách thức về khoảng cách tiếp cận tri thức, công nghệ và việc làm. Đối với sinh viên dân tộc thiểu số, việc nâng cao kỹ năng số, tiếp cận giáo dục hiện đại và cơ hội hội nhập không chỉ giúp phát triển bản thân mà còn góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và thúc đẩy phát triển bền vững.
Chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực. Việc tạo điều kiện để sinh viên dân tộc thiểu số được tiếp cận giáo dục, công nghệ và các cơ hội phát triển toàn diện không chỉ góp phần bảo đảm công bằng trong giáo dục mà còn là giải pháp quan trọng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nền kinh tế số đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ có trình độ chuyên môn mà còn phải sở hữu kỹ năng công nghệ, khả năng thích ứng nhanh và tư duy đổi mới sáng tạo. Sinh viên dân tộc thiểu số cần được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và điều kiện học tập để có thể tham gia bình đẳng vào thị trường lao động hiện đại.
Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi khoảng cách phát triển giữa các vùng miền vẫn còn hiện hữu. Mặc dù cơ hội tiếp cận giáo dục ngày càng được mở rộng, nhiều sinh viên dân tộc thiểu số vẫn gặp không ít khó khăn về điều kiện học tập, khả năng tiếp cận công nghệ, ngoại ngữ và thông tin nghề nghiệp. Tại Nghệ An, trong hơn 42.000 sinh viên đang theo học tại các cơ sở giáo dục đại học và cao đẳng, có hơn 3.100 sinh viên là người dân tộc thiểu số. Lực lượng trẻ này mang theo nhiều khát vọng và tiềm năng phát triển, song không ít em vẫn phải đối mặt với những rào cản vô hình từ hoàn cảnh gia đình, điều kiện tiếp cận tri thức đến sự thiếu tự tin trong môi trường học tập mới. Trong khi đó, quá trình chuyển đổi số diễn ra ngày càng mạnh mẽ khiến những hạn chế này bộc lộ rõ hơn, đặt ra yêu cầu phải có các chính sách hỗ trợ phù hợp để bảo đảm cơ hội phát triển công bằng cho mọi đối tượng.
Thanh niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận công nghệ số, góp phần thu hẹp khoảng cách số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số.
Việc tạo điều kiện để sinh viên dân tộc thiểu số tiếp cận giáo dục chất lượng và công nghệ hiện đại không chỉ mang ý nghĩa đối với bản thân người học mà còn tạo động lực phát triển cho các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Khi được đào tạo bài bản, những sinh viên này có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong quản lý, sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số tại địa phương. Đồng thời, là nguồn bổ sung quan trọng cho đội ngũ cán bộ, chuyên gia, kỹ sư và doanh nhân trẻ trong tương lai, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và thu hẹp khoảng cách giữa miền núi với đồng bằng.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của nhiệm vụ này, những năm gần đây Nhà nước và các địa phương đã ban hành nhiều chính sách nhằm hỗ trợ học sinh, sinh viên vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc tăng cường đầu tư cho giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại các địa bàn khó khăn đã mở ra nhiều cơ hội để người học tiếp cận môi trường giáo dục chất lượng hơn. Ngoài chính sách hỗ trợ học tập, nhiều chương trình còn hướng tới việc phát triển kỹ năng, định hướng nghề nghiệp và tạo điều kiện để sinh viên tham gia vào các lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao trong thời đại số.
Chuyển đổi số cũng đang tạo ra những cơ hội chưa từng có đối với sinh viên dân tộc thiểu số. Các nền tảng học tập trực tuyến giúp người học tiếp cận kho tri thức rộng lớn mà không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, sinh viên có thể tham gia các khóa học chuyên môn, cập nhật kiến thức mới, tiếp cận học bổng và tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Công nghệ số cũng mở ra khả năng kết nối với thị trường lao động toàn cầu, tạo điều kiện để người trẻ ở vùng sâu, vùng xa phát triển kỹ năng và hội nhập quốc tế.
Đáng chú ý, nhiều chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang được triển khai với cách tiếp cận mới, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động. Ở Nghệ An, địa phương đang thực hiện Nghị quyết số 17 của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đồng thời triển khai Đề án số 14 của Tỉnh ủy về đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực gắn với nhu cầu của doanh nghiệp. Thay vì đào tạo theo khả năng cung ứng của các cơ sở giáo dục, địa phương hướng tới mô hình kết nối trực tiếp giữa nhà trường và doanh nghiệp, giúp sinh viên hiểu rõ nhu cầu của thị trường, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tham gia vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực.
Nhiều trường hợp lựa chọn ngành học theo cảm tính hoặc theo mong muốn của gia đình mà chưa thực sự hiểu nhu cầu của xã hội. Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số, thương mại điện tử, công nghệ chế biến hay nông nghiệp thông minh đang tạo ra hàng loạt lĩnh vực nghề nghiệp mới với nhu cầu nhân lực rất lớn. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên dân tộc thiểu số, chủ động nắm bắt xu hướng phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của bản thân.
Một điểm nhấn đáng chú ý trong định hướng phát triển nguồn nhân lực của Nghệ An là cơ chế “đặt hàng đào tạo” dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Theo đó, địa phương sẽ lựa chọn những học sinh có năng lực từ các trường dân tộc nội trú, bán trú để đào tạo chuyên sâu theo nhu cầu phát triển của địa phương, ưu tiên các ngành kỹ thuật, công nghệ và các lĩnh vực mới nổi. Những chính sách hỗ trợ ngày càng thiết thực cùng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội để sinh viên dân tộc thiểu số vươn lên khẳng định năng lực của mình. Khi được tiếp cận giáo dục chất lượng, định hướng nghề nghiệp rõ ràng và môi trường học tập hiện đại, các em không chỉ có cơ hội thay đổi cuộc sống của bản thân mà còn trở thành lực lượng quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển của quê hương, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước trong kỷ nguyên số.
Bên cạnh những cơ hội đang mở ra, hành trình chinh phục tri thức và khẳng định vị thế của sinh viên dân tộc thiểu số trong kỷ nguyên số vẫn còn không ít rào cản cần được tháo gỡ. Khoảng cách số giữa các khu vực vẫn hiện hữu và tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận tri thức của người học. Tại nhiều vùng sâu, vùng xa, điều kiện hạ tầng công nghệ thông tin còn hạn chế, chất lượng kết nối internet chưa thực sự ổn định. Không phải sinh viên nào cũng có đủ thiết bị học tập và điều kiện tiếp cận công nghệ hiện đại. Điều này khiến cơ hội khai thác các nền tảng học tập trực tuyến, tiếp cận nguồn tài nguyên số hay tham gia các chương trình đào tạo mới chưa thực sự đồng đều giữa các nhóm đối tượng.
Một bộ phận sinh viên dân tộc thiểu số vẫn gặp khó khăn về ngoại ngữ, công nghệ thông tin, kỹ năng giao tiếp và khả năng thích ứng với môi trường học tập hiện đại. Khi thị trường lao động ngày càng coi trọng năng lực số, tư duy sáng tạo và kỹ năng mềm, những hạn chế này có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập cũng như cơ hội tìm kiếm việc làm sau khi tốt nghiệp. Khó khăn về điều kiện kinh tế và hoàn cảnh gia đình cũng là trở ngại lớn đối với nhiều sinh viên dân tộc thiểu số. Không ít em phải vừa học vừa làm để trang trải chi phí sinh hoạt và học tập. Áp lực tài chính khiến thời gian dành cho nghiên cứu, rèn luyện kỹ năng và tham gia các hoạt động phát triển bản thân bị hạn chế. Trong khi đó, các chương trình đào tạo chất lượng cao, các khóa học kỹ năng hay cơ hội trải nghiệm thực tế thường đòi hỏi nguồn lực mà nhiều sinh viên vùng khó khăn khó có thể đáp ứng.
Một thách thức khác là sự thiếu hụt môi trường thực hành, nghiên cứu và kết nối nghề nghiệp. So với sinh viên tại các đô thị lớn, sinh viên dân tộc thiểu số còn ít cơ hội tiếp cận doanh nghiệp, dự án công nghệ, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hay các mạng lưới cố vấn nghề nghiệp. Dù nhiều em có năng lực và ý tưởng sáng tạo, khả năng hiện thực hóa các ý tưởng đó thành sản phẩm hoặc dự án thực tiễn vẫn còn gặp nhiều hạn chế do thiếu môi trường hỗ trợ phù hợp. Thực tế này cũng được các cơ quan chức năng nhìn nhận khi cơ chế hỗ trợ nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo dành riêng cho sinh viên dân tộc thiểu số vẫn chưa thực sự đầy đủ và đồng bộ.
Cùng với đó, đầu tư hạ tầng số cần được xem là giải pháp nền tảng để thu hẹp khoảng cách phát triển. Việc mở rộng khả năng tiếp cận internet, tăng cường trang bị thiết bị học tập số cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn sẽ giúp người học tiếp cận tri thức một cách thuận lợi hơn. Khi khoảng cách số được rút ngắn, cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng và các nguồn tài nguyên học tập hiện đại cũng sẽ trở nên bình đẳng hơn.
Để nâng cao hiệu quả đào tạo, cần đẩy mạnh hơn nữa sự liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Mô hình đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn, kết hợp thực tập, trải nghiệm nghề nghiệp và hỗ trợ kết nối việc làm sau tốt nghiệp sẽ giúp sinh viên có định hướng rõ ràng hơn về con đường phát triển của mình. Những chương trình “đặt hàng đào tạo” mà Nghệ An đang hướng tới cho thấy cách tiếp cận mới trong việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời mở ra cơ hội để sinh viên dân tộc thiểu số được đào tạo đúng với nhu cầu phát triển của địa phương và xã hội. Đặc biệt, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp cần được xem là một hướng đi đầy tiềm năng đối với sinh viên dân tộc thiểu số trong thời đại số. Như chia sẻ của lãnh đạo ngành khoa học và công nghệ Nghệ An, nhiều ý tưởng khởi nghiệp giá trị không nhất thiết phải bắt đầu từ những đề tài lớn lao mà có thể xuất phát từ chính những vấn đề rất gần gũi với đời sống bản làng. Đó có thể là giải pháp nâng cao giá trị nông sản địa phương, ứng dụng công nghệ vào bảo quản sau thu hoạch, phát triển du lịch cộng đồng hay khai thác các giá trị văn hóa truyền thống. Chính sự am hiểu sâu sắc về thiên nhiên, văn hóa và đời sống địa phương là lợi thế riêng để sinh viên dân tộc thiểu số tạo nên những ý tưởng sáng tạo mang tính khác biệt. Quan trọng hơn cả, bản thân mỗi sinh viên dân tộc thiểu số cần phát huy ý chí vươn lên, tinh thần tự học và khát vọng cống hiến. Trong thời đại công nghệ, xuất thân không còn là yếu tố quyết định tương lai nếu người trẻ biết chủ động học hỏi, không ngừng rèn luyện kỹ năng và nắm bắt cơ hội. Khi được trao cơ hội phát triển công bằng và có môi trường phù hợp để khẳng định năng lực, sinh viên dân tộc thiểu số hoàn toàn có thể trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển quê hương và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.
Trao cơ hội cho sinh viên dân tộc thiểu số trong kỷ nguyên số là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược đối với phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm công bằng trong tiếp cận các cơ hội phát triển. Khi được trang bị đầy đủ tri thức, kỹ năng và môi trường phát triển phù hợp, sinh viên dân tộc thiểu số sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới./.
Đặng Trung Hiếu
Nguồn:vietnamhoinhap.vn
