Sau gần 40 năm đổi mới thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất – xuất khẩu quan trọng của châu Á. Trong tiến trình đó, Giải thưởng Rồng Vàng (Golden Dragon Awards) do Thời báo Kinh tế Việt Nam (nay là Tạp chí Kinh tế Việt Nam) thành lập và phát triển từ năm 2001, cho đến nay đã đóng vai trò như một công cụ “chính sách mềm” nhằm thực hiện các mục tiêu: tôn vinh cộng đồng doanh nghiệp FDI; củng cố niềm tin đối với nhà đầu tư nước ngoài; quảng bá môi trường đầu tư và thúc đẩy phát triển bền vững, đồng thời phản ánh định hướng chiến lược FDI của Việt Nam qua từng thời kỳ…
Bước sang giai đoạn mới 2026–2035, FDI toàn cầu đã và đang
thay đổi mạnh: tái cấu trúc chuỗi cung ứng, cạnh tranh công nghệ, AI và bán dẫn,
phát triển kinh tế xanh, ESG, Net Zero… Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần thay
đổi cách làm trong thu hút FDI, từ tập trung đánh giá bằng lượng chuyển sang
đánh giá vào chất lượng đối với FDI, cụ thể là cần chuyển mạnh phương thức từ
“thu hút FDI bằng vốn” sang “lựa chọn và kiến tạo hệ sinh thái FDI chất lượng
cao”.
THU HÚT FDI CHẤT LƯỢNG CAO TRONG GIAI ĐOẠN MỚI
Vai trò của FDI trong nền kinh tế Việt Nam đã được khẳng định
qua các con số nổi bật như: đóng góp khoảng 20–25% GDP; chiếm hơn 70% kim ngạch
xuất khẩu; tạo ra nhiều triệu việc làm trực tiếp và gián tiếp; đồng thời đóng
vai trò trung tâm trong những ngành: điện tử, công nghệ, sản xuất công nghiệp,
logistics, chuỗi cung ứng toàn cầu… Sự tham gia của các tập đoàn lớn nước ngoài
như: Samsung, Intel, LG, Canon, Foxconn, Bosch, LEGO, Amkor… đã góp phần thay đổi
cấu trúc công nghiệp Việt Nam.
Tuy vậy, hiện FDI vẫn còn nhiều hạn chế như: tỷ lệ nội địa
hóa thấp, chuyển giao công nghệ hạn chế, phụ thuộc gia công, liên kết yếu với
doanh nghiệp Việt Nam, giá trị gia tăng nội địa thấp, còn các vấn đề về bảo vệ
môi trường và thu hút công nghệ cao, AL, bán dẫn, đầu tư xanh… Tất cả các hạn
chế này cho thấy việc nâng cấp Giải thưởng Rồng Vàng thành một công cụ để nâng
chất lượng FDI trong giai đoạn tới là cần thiết và “cần làm ngay”.
Đặc biệt, xu thế cạnh tranh giữa các quốc gia để thu hút FDI
chất lượng như: AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, công nghệ xanh, năng lượng mới,
RD, sản xuất công nghệ cao và bảo vệ môi trường… đang ngày càng gay gắt. Để
thắng trong cuộc cạnh tranh này, bên cạnh việc tiếp tục đẩy mạnh việc khắc phục
các hạn chế nêu trên để thực hiện một chiến lược FDI toàn diện, trong đó có việc
tìm kiếm các giải thưởng theo mỗi ngành, mỗi vùng đối với FDI cần sự khác biệt
nhất định, Việt Nam cần đẩy mạnh và sử dụng các giải pháp như xây dựng mới và
nâng cấp giải thưởng hiện có (như Giải thưởng Rồng Vàng) nêu trên cho khối
doanh nghiệp có vốn FDI nhằm nâng cấp chất lượng FDI giai đoạn tới.
GIẢI THƯỞNG RỒNG VÀNG CẦN ĐƯỢC TÁI ĐỊNH VỊ
Từ đó cho thấy Giải thưởng Rồng Vàng tuy đã hoạt động trong
25 năm qua nhưng cần được nâng cấp từ một chương trình tôn vinh doanh nghiệp
thành một công cụ định hướng FDI thế hệ mới, để giúp nâng cao sức cạnh tranh của
môi trường đầu tư Việt Nam trong bối cảnh quốc tế đang đòi hỏi cao về chất lượng
đầu tư. Do vậy, tiếp tục sử dụng Giải thưởng Rồng Vàng cùng với việc nâng cấp
các tiêu chí xét giải thưởng sẽ có ý nghĩa rất quan trọng và cần có tiêu chí
đánh giá cụ thể về sự kết nối giữa doanh nghiệp FDI với cộng đồng doanh nghiệp
trong nước.
Giải thưởng Rồng Vàng đến nay đã trở thành một hương hiệu có
uy tín trong cộng đồng FDI, phản ánh sự trưởng thành của môi trường đầu tư Việt
Nam, thúc đẩy Việt Nam đồng hành với tiến trình hội nhập quốc tế. Nhưng trong
giai đoạn phát triển mới cần xác định rõ vai trò của Giải thưởng Rồng Vàng như
một công cụ định vị hình ảnh “Việt Nam là điểm đến đầu tư ổn định, thân thiện
và đồng hành dài hạn cùng nhà đầu tư.” Đây là yếu tố rất quan trọng trong cạnh
tranh FDI hiện nay.
Để thực hiện được mục tiêu trên, Giải thưởng Rồng Vàng phải
là công cụ để Việt Nam phát tín hiệu chính sách về đầu tư tại Việt Nam: ưu tiên
FDI xanh, công nghệ cao, ESG, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và liên kết
nội địa cùng với tiêu chí ESG và phát triển bền vững. Đây cũng là các tiêu chí
xem xét, lựa chọn dự án FDI phù hợp với Việt Nam trong dòng vốn FDI toàn cầu.
Thực tế cho thấy: tuy có vai trò tích cực, nhưng Giải thưởng
Rồng Vàng vẫn còn chưa mang tính chiến lược, thiếu tính quốc tế hóa (tiêu chí
đánh giá chưa hoàn toàn tiếp cận chuẩn OECD, UNCTAD, ESG toàn cầu) cùng các chuẩn
đánh giá đổi mới sáng tạo quốc tế.
Đến nay Giải thưởng Rồng Vàng còn chưa thực sự trở thành
công cụ chiến lược quốc gia mà mới chủ yếu mang tính tôn vinh, truyền thông, đối
ngoại, trong khi đòi hỏi lớn hơn nhiều về định hướng chất lượng dòng vốn, tạo
chuẩn lựa chọn và sử dụng FDI trong giai đoạn tới là “cần làm ngay”.
Việc liên kết FDI với doanh nghiệp Việt Nam hiện chưa là
tiêu chí trọng tâm là điểm yếu lớn nhất. Khi trong thực tế cho thấy còn nhiều
doanh nghiệp FDI xuất khẩu lớn, doanh thu lớn, nhưng liên kết nội địa thấp, tỷ
lệ nội địa hóa hạn chế, ít chuyển giao công nghệ. Giải thưởng chưa nhấn mạnh đầy
đủ công nghệ lõi và đổi mới sáng tạo, liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh
nghiệp trong nước. Điều này cho thấy các tiêu chí hiện hành vẫn chưa đủ chiều
sâu chiến lược đối với nhu cầu cần FDI đầu tư tại Việt Nam trong giai đoạn tới.
Từ đó cho thấy cần chuyển đổi từ “Chương trình giải thưởng
(Award Program)” thành “ Cơ sở xét chọn FDI” (“National FDI Platform”) và giải
thưởng cần được nâng cấp thành: nền tảng chiến lược quốc gia về FDI chất lượng
cao và liên kết sâu với doanh nghiệp nội địa. Giải thưởng Rồng Vàng cần được định
vị mới để trở thành “Biểu tượng của FDI chất lượng cao tại Việt Nam”, được lựa
chọn trên cơ sở nhóm tiêu chí cốt lõi để đánh giá xét thưởng như: công nghệ và
đổi mới sáng tạo, liên kết doanh nghiệp Việt Nam, ESG và Net Zero, chất lượng
lao động và đào tạo, giá trị gia tăng nội địa, đóng góp ngân sách nhà nước và
xã hội.
Tóm lại, sau 25 năm hình thành và phát triển, Giải thưởng Rồng
Vàng không chỉ là một chương trình tôn vinh doanh nghiệp FDI mà phải trở thành
biểu tượng của tiến trình hội nhập và mở cửa kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, bối
cảnh mới đòi hỏi Việt Nam phải nâng cấp cả chiến lược FDI lẫn các công cụ chính
sách đi kèm.
Trong kỷ nguyên mới AI, bán dẫn, Net Zero, cạnh tranh chuỗi
cung ứng toàn cầu, Giải thưởng Rồng Vàng cần được tái định vị như một nền tảng
chiến lược quốc gia nhằm định hướng FDI chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo,
liên kết doanh nghiệp nội địa và nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị
toàn cầu. Nếu được thực hiện đúng hướng, Giải thưởng Rồng Vàng hoàn toàn có thể
trở thành biểu tượng FDI chất lượng cao hàng đầu tại Việt Nam và châu Á trong
thập niên tới.
(*) Nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu
tư (nay là Bộ Tài chính), Chủ tịch Liên chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 18 +19-2026 phát hành ngày 11/05/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-1819-2026.htm
-TS. Phan Hữu Thắng (*)
