Tại nhiều xã miền núi, biên giới của Quảng Ninh như Bình Liêu, Ba Chẽ, Đầm Hà hay Tiên Yên, câu chuyện tiêu thụ nông sản từng là một “nút thắt” kéo dài nhiều năm, nay đang chứng kiến những đổi thay nhờ hình thức bán hàng khác – livestream…
Không còn là hoạt động mang tính thử nghiệm, hoạt động bán hàng trực tuyến trên mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử,… trong đó thông qua hình livestream đang trở thành kênh tiêu thụ quan trọng góp phần cải thiện thu nhập cho người dân vùng sâu, vùng xa và tạo thêm động lực cho tái cơ cấu kinh tế nông thôn tại Quảng Ninh.
Theo thống kê của Sở công thương Quảng Ninh, thương mại điện tử đang trở thành một kênh phân phối ngày càng phổ biến trên địa bàn tỉnh. Chỉ trong vòng 5 năm qua, số doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh tham gia các hoạt động giao dịch trực tuyến đã tăng mạnh, với hơn 4.500 đơn vị hiện diện trên các sàn thương mại điện tử, nền tảng mạng xã hội và website bán hàng để giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm.
Đáng chú ý, nhóm sản phẩm OCOP của tỉnh đang khai thác khá hiệu quả kênh số. Hiện có 393 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao được phân phối trên các sàn thương mại điện tử lớn như Postmart, Shopee, Lazada…, mang lại doanh thu ước tính trên 120 tỷ đồng mỗi năm. Thông qua các kênh trực tuyến, nhiều đặc sản nông, hải sản tiêu biểu của Quảng Ninh từ chả mực Hạ Long, sá sùng Vân Đồn đến gà Tiên Yên, miến dong Bình Liêu đã từng bước mở rộng thị trường, tiếp cận người tiêu dùng trên phạm vi toàn quốc.
Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, hình thức bán hàng qua livestream cho phép người sản xuất tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, rút ngắn chuỗi trung gian. Với các địa phương miền núi, nơi điều kiện hạ tầng và thị trường còn hạn chế, đây được xem là giải pháp phù hợp để khắc phục bài toán “xa thị trường”.
Tại Bình Liêu, miến dong – sản phẩm OCOP chủ lực của xã – đang được nhiều hợp tác xã và hộ sản xuất đưa lên các nền tảng mạng xã hội thông qua các phiên livestream định kỳ. Người bán trực tiếp giới thiệu quy trình sản xuất, từ trồng dong riềng, chế biến đến phơi sấy, đóng gói. Việc minh bạch hóa quy trình không chỉ giúp tăng sức thuyết phục với người mua, mà còn nâng cao giá trị thương hiệu cho sản phẩm địa phương.
Tương tự, tại xã Ba Chẽ, trà hoa vàng, mật ong rừng, các sản phẩm dược liệu dưới tán rừng cũng đang từng bước tiếp cận người tiêu dùng ngoài tỉnh thông qua kênh bán hàng trực tuyến kết hợp livestream. Nhiều phiên bán hàng thu hút hàng nghìn lượt xem, cho thấy sức hút của nông sản gắn với câu chuyện bản địa và yếu tố “xanh”, “tự nhiên” mà thị trường ngày càng quan tâm.
Đoàn Thanh niên xã Ba Chẽ cũng chủ động triển khai hình thức livestream bán hàng, trở thành cầu nối đưa nông sản và các sản phẩm chủ lực của địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng. “Chúng tôi mong muốn tận dụng mạng xã hội để đưa nông sản Ba Chẽ đến với nhiều thị trường hơn, qua đó góp phần nâng cao thu nhập cho bà con và khẳng định thương hiệu nông sản của địa phương”, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Ba Chẽ Hoàng Thị Phương Loan chia sẻ.
Theo đánh giá của các địa phương, điểm khác biệt lớn nhất của livestream so với kênh tiêu thụ truyền thống nằm ở khả năng chủ động thị trường. Người nông dân, hợp tác xã không còn hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái, mà có thể trực tiếp quyết định giá bán, phương thức tiếp cận khách hàng và chiến lược quảng bá sản phẩm. Việc giảm bớt khâu trung gian giúp giá bán đến tay người tiêu dùng hợp lý hơn, trong khi người sản xuất vẫn cải thiện được lợi nhuận.
Quan trọng hơn, livestream đang góp phần hình thành một tư duy kinh doanh mới ở khu vực nông thôn miền núi. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất, người dân bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, câu chuyện sản phẩm và phản hồi của khách hàng.
Các lớp tập huấn kỹ năng số đang được Quảng Ninh tổ chức, tập trung vào những nội dung thiết thực như sử dụng mạng xã hội, kỹ năng livestream, xử lý đơn hàng, thanh toán không dùng tiền mặt và kết nối logistics. Bên cạnh đó, các tổ công nghệ số cộng đồng tại thôn, bản đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật, giúp người dân vượt qua rào cản ban đầu trong việc tiếp cận công nghệ.
Địa phương còn phối hợp với các sàn thương mại điện tử, xây dựng gian hàng số cho sản phẩm địa phương, kết hợp livestream với các chương trình xúc tiến thương mại trực tuyến. Cách làm này không chỉ mở rộng thị trường, mà còn giúp chuẩn hóa quy trình kinh doanh, từng bước đưa nông sản vùng sâu, vùng xa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị số.
Từ góc độ kinh tế địa phương, livestream bán nông sản không chỉ mang lại lợi ích trước mắt về doanh thu, mà còn tạo ra những tác động lan tỏa. Nhiều lao động trẻ ở nông thôn, đặc biệt là thanh niên, đã tham gia vào khâu truyền thông, bán hàng trực tuyến, quản lý đơn hàng cho các hợp tác xã. Điều này góp phần đa dạng hóa việc làm, giảm áp lực di cư lao động từ vùng cao ra đô thị. Bên cạnh đó, việc gắn sản phẩm nông nghiệp với câu chuyện văn hóa, sinh thái địa phương thông qua livestream cũng hỗ trợ quảng bá hình ảnh vùng miền, tạo nền tảng để phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng trong dài hạn.
Dù đạt được những kết quả bước đầu, mô hình livestream nông sản ở các xã vùng sâu, vùng xa Quảng Ninh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Hạ tầng internet tại một số khu vực còn chưa ổn định; kỹ năng số của người dân chưa đồng đều,… Ngoài ra, để đáp ứng các đơn hàng lớn và giữ uy tín thị trường, yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và năng lực cung ứng cũng đặt ra áp lực không nhỏ đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ.
Tuy vậy, với sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và các nền tảng số, livestream đang cho thấy tiềm năng trở thành một kênh tiêu thụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế nông thôn số của Quảng Ninh. Từ những phiên livestream giản dị ở vùng cao, một cách tiếp cận thị trường mới đang dần định hình. Ở đó, nông sản không chỉ được bán, mà còn được định vị lại giá trị như một phần của tiến trình chuyển đổi số và nâng cao thu nhập bền vững cho người dân vùng sâu, vùng xa.
-Hạ Chi
