Ngành dầu mỏ Venezuela đang phục hồi sau nhiều năm suy kiệt, nhưng động lực lần này không đến từ Trung Quốc mà từ tập đoàn năng lượng Mỹ Chevron.
Sự trở lại của Chevron cho thấy Washington đang tái thiết ảnh hưởng kinh tế tại quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, trong khi Bắc Kinh ngày càng thận trọng. Cán cân kinh tế và địa chính trị tại Venezuela vì thế đang dịch chuyển.
Sau gần một thập kỷ chìm trong khủng
hoảng, Venezuela đang chứng kiến sự cải thiện đáng kể của ngành dầu mỏ – lĩnh
vực từng là xương sống của nền kinh tế. Tuy nhiên, khác với giai đoạn trước khi
Trung Quốc đóng vai trò “phao cứu sinh” tài chính, đợt phục hồi hiện nay lại
gắn chặt với một cái tên đến từ Mỹ: Chevron. Sự thay đổi này không chỉ phản ánh
diễn biến của thị trường năng lượng toàn cầu, mà còn cho thấy sự dịch chuyển
quan trọng trong cán cân ảnh hưởng giữa các cường quốc tại quốc gia Nam Mỹ giàu
tài nguyên nhưng bất ổn kéo dài.
SỰ
SUY SỤP VÀ HỒI SINH THẬN TRỌNG CỦA NGÀNH DẦU MỎ VENEZUELA
Theo tờ báo Đức DW, trong nhiều thập kỷ, dầu mỏ
là nguồn thu ngoại tệ chủ yếu của Venezuela, chiếm tỷ trọng áp đảo trong ngân
sách nhà nước và kim ngạch xuất khẩu. Sản lượng dầu từng đạt đỉnh gần 2 triệu
thùng/ngày vào năm 2015, đưa quốc gia Nam Mỹ này trở thành một trong những nhà
sản xuất dầu lớn nhất tại khu vực Mỹ Latinh.
Tuy nhiên, kể từ sau thời điểm đó,
ngành dầu mỏ Venezuela rơi vào vòng xoáy suy thoái kéo dài. Nguyên nhân không
chỉ đến từ các lệnh trừng phạt của Mỹ, mà còn bắt nguồn từ quản trị yếu kém tại
Tập đoàn Dầu khí Quốc doanh Venezuela (PDVSA),
tình trạng tham nhũng lan rộng và thiếu đầu tư nghiêm trọng trong nhiều năm. Cơ
sở hạ tầng khai thác xuống cấp nhanh chóng, lực lượng kỹ sư và lao động kỹ
thuật rời bỏ ngành, trong khi khả năng tiếp cận công nghệ và nguồn vốn quốc tế
ngày càng bị bóp nghẹt.
Các biện pháp trừng phạt được áp đặt
từ năm 2017, và đặc biệt siết chặt vào năm 2019, đã đẩy những khó khăn sẵn có
lên cao trào, khiến Venezuela gần như bị loại khỏi
thị trường tài chính toàn cầu. Hệ quả là đến năm 2021, xuất khẩu dầu thô giảm
xuống dưới 500.000 thùng/ngày, mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.
Bước sang giai đoạn 2023-2024, sản
lượng dầu bắt đầu phục hồi, với xuất khẩu tăng lên trên 650.000 thùng/ngày và
tiến sát mốc 1 triệu thùng/ngày vào cuối năm nay. Đáng chú ý, sự cải thiện này
diễn ra trong bối cảnh cấu trúc ngành dầu mỏ trong nước hầu như không thay đổi,
cho thấy động lực phục hồi chủ yếu đến từ các yếu tố bên ngoài.
“Việc phục hồi sản lượng dầu ở
Venezuela diễn ra là nhờ Chevron,” ông Francisco J. Monaldi, chuyên gia chính
sách năng lượng tại Viện Baker thuộc Đại học Rice (Houston, Texas), nhận định.
Theo ông, hiện Chevron chiếm gần một phần tư tổng sản lượng dầu của Venezuela,
đóng vai trò then chốt trong quá trình hồi sinh thận trọng của ngành dầu mỏ
nước này.
CHEVRON
VÀ ĐIỀU CHỈNH CHIẾN LƯỢC CỦA MỸ
Bước ngoặt xuất hiện sau khi xung
đột Nga – Ukraine bùng nổ năm 2022, làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu.
Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và áp lực giá dầu leo thang, Washington buộc
phải điều chỉnh cách tiếp cận thực dụng hơn đối với Venezuela.
Thay vì dỡ bỏ toàn diện các lệnh
trừng phạt, Mỹ lựa chọn phương án nới lỏng có điều kiện, thông qua việc cấp
giấy phép đặc biệt cho Chevron nối lại hoạt động tại các liên doanh dầu khí ở
Venezuela. Đến năm 2025, tập đoàn năng lượng Mỹ này tiếp tục được cho phép mở
rộng sản xuất, qua đó trở thành đầu mối then chốt trong tiến trình phục hồi sản
lượng dầu của quốc gia Nam Mỹ.
Tổng thống Nicolas Maduro đón nhận
các giấy phép mới từ Mỹ với sự phấn khởi. Phát biểu trên kênh truyền hình nhà
nước Telesur hồi tháng 7, ông cho biết: “Chevron đã hiện diện tại Venezuela 102
năm, và tôi hy vọng công ty sẽ tiếp tục hoạt động thêm 100 năm nữa mà không gặp
vấn đề gì.”
Hiện Chevron đóng góp gần 25% tổng
sản lượng dầu của Venezuela – một tỷ trọng mang tính quyết định. Không chỉ mang
lại dòng tiền, Chevron còn cung cấp công nghệ khai thác, năng lực quản trị và
kênh tiếp cận thị trường quốc tế, những yếu tố mà Tập đoàn Dầu khí Quốc doanh
Venezuela (PDVSA) đang thiếu hụt nghiêm trọng sau nhiều năm suy yếu.
Từ góc nhìn của Washington, Chevron
đóng vai trò như một “đòn bẩy kinh tế”, giúp Mỹ duy trì ảnh hưởng tại Venezuela
mà không cần điều chỉnh lập trường chính trị một cách công khai. Ngược lại, với
chính quyền Tổng thống Maduro, hợp tác với Chevron là giải pháp thực dụng nhằm
cải thiện nguồn thu và ổn định kinh tế trong ngắn hạn, trong khi vẫn tránh được
những nhượng bộ chính trị lớn.
TRUNG
QUỐC LÙI BƯỚC VÀ CÁN CÂN ĐỊA CHÍNH TRỊ MỚI
Trong khi Chevron mở rộng hoạt động,
đầu tư của Trung Quốc tại Venezuela chỉ còn giới hạn ở các dự án quy mô nhỏ
hơn. China Concord Resources Corp được cho là đã bắt đầu phát triển hai mỏ dầu,
với kế hoạch đầu tư khoảng 1 tỷ USD (850 triệu euro) nhằm nâng sản lượng lên
60.000 thùng/ngày vào cuối năm 2026. Trái ngược với đà mở rộng của Chevron, vai
trò của Trung Quốc tại Venezuela đang dần thu hẹp. Trong giai đoạn cao điểm,
Bắc Kinh từng rót hàng chục tỷ USD thông qua các khoản vay đổi dầu, với tổng dư
nợ ước tính khoảng 60 tỷ USD.
Tuy nhiên, kể từ năm 2016, các ngân
hàng phát triển quốc doanh Trung Quốc gần như không cấp thêm khoản vay mới cho
Caracas. Phần lớn nợ cũ đã được tái cơ cấu hoặc thanh toán bằng dầu thô, trong
khi các dự án đầu tư mới chỉ được triển khai ở quy mô hạn chế.
Dù Trung Quốc
vẫn là thị trường tiêu thụ dầu lớn nhất của Venezuela, chiếm gần hai phần ba
lượng xuất khẩu, Bắc Kinh ngày càng thận trọng trước các rủi ro tài chính và
chính trị. Theo Trung tâm Chính sách Phát triển Toàn cầu (Global Development
Policy Center) thuộc Đại học Boston (Mỹ), Ngân hàng Phát triển Trung Quốc và
Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc thực tế đã không cấp khoản vay mới nào cho
Venezuela kể từ năm 2016.
Sự dịch chuyển này cho thấy cán cân
ảnh hưởng tại Venezuela đang thay đổi. Mỹ đang từng bước lấy lại vị thế thông
qua các công cụ kinh tế, trong khi Trung Quốc lựa chọn chiến lược giữ khoảng
cách an toàn. Với Venezuela, dầu mỏ vẫn là lá bài chiến lược, nhưng cách thức
khai thác và các đối tác đi kèm đang tái định hình không gian kinh tế và địa
chính trị của quốc gia Nam Mỹ này trong giai đoạn tới.
DW-Trọng Hoàng
