Hoạt động sản xuất của Trung Quốc bất ngờ suy giảm trong tháng 1, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 8, cho thấy sự cần thiết phải đẩy mạnh các biện pháp kích thích đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Số liệu chính thức công bố ngày 27/1 cho thấy chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) tháng 1 của Trung Quốc giảm còn 49,1 điểm từ 50,1 điểm của tháng 12. Mức điểm này thấp hơn ngưỡng 50 điểm phân chia giữa hai trạng thái tăng trưởng và suy giảm, đồng thời thấp hơn mức 50,1 điểm mà các chuyên gia kinh tế đưa ra trong một cuộc khảo sát của hãng tin Reuters.
Năm 2024, nền kinh tế với quy mô 18 nghìn tỷ USD của Trung Quốc đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm “khoảng 5%” mà Chính phủ nước này đề ra. Tuy nhiên, sự tăng trưởng đạt được thiếu sự cân bằng. Trong đó, xuất khẩu và sản lượng công nghiệp ghi nhận tốc độ tăng vượt xa tăng trưởng doanh thu bán lẻ – thước đo của nhu cầu tiêu dùng nội địa – và tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức cao.
Sau khi nhậm chức, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dọa áp thuế quan 10% lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc từ ngày 1/2, một mặt để cân bằng quan hệ thương mại giữa hai nước, một mặt để trừng phạt điều mà ông Trump cho là Bắc Kinh không hành động đủ để ngăn chặn dòng chất gây nghiện fentanyl buôn lậu vào Mỹ. Mối đe dọa thuế quan từ chính quyền Trump 2.0 làm lộ ra điểm yếu của kinh tế Trung Quốc là sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu để tăng trưởng.
Không chỉ Mỹ, dòng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc cũng khiến nhiều đối tác thương mại lớn khác của Trung Quốc như châu Âu lo ngại và tìm cách dựng hàng rào thương mại để ứng phó. Năm ngoái, Liên minh châu Âu (EU) đã mạnh tay áp thuế quan lên ô tô điện nhập khẩu từ Trung Quốc.
Thặng dư thương mại của Trung Quốc đạt khoảng 1 nghìn tỷ USD trong năm 2024, cao chưa từng có, trong bối cảnh các nhà sản xuất của nước này đẩy mạnh việc bán hàng hóa ra nước ngoài khi đối mặt với nhu cầu trong nước ảm đạm. Xuất khẩu của Trung Quốc còn được hỗ trợ mạnh mẽ bởi tình trạng giảm phát giá nhà sản xuất kéo dài và đồng nhân dân tệ suy yếu – những yếu tố khiến hàng hóa Trung Quốc trở nên hấp dẫn hơn nhiều ở thị trường nước ngoài.
Nhưng ở trong nước, giá cả giảm đã bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp Trung Quốc và thu nhập của người lao động nước này. Số liệu công bố ngày 27/1 cho thấy lợi nhuận tại các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp của Trung Quốc giảm 3,3% trong năm 2024, sau khi giảm 2,3% trong năm 2023 và đánh dấu năm giảm thứ ba liên tiếp.
Chỉ số PMI phi sản xuất – thước đo hoạt động của lĩnh vực dịch vụ và xây dựng – cho thấy sự tăng trưởng chậm lại trong tháng 12, còn 50,2 điểm từ mức 52,2 điểm của tháng trước.
Bước sang năm 2025, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc đã cam kết tăng cường kích thích tăng trưởng, nhưng giới phân tích lo ngại rằng Bắc Kinh sẽ tiếp tục tập trung vào hai lĩnh vực công nghiệp và hạ tầng, thay vì tập trung vào nhu cầu tiêu dùng của hộ gia đình. Nếu Trung Quốc tiếp tục kích cầu theo hướng như vậy, tình trạng dư thừa công suất tại các nhà máy của nước này có thể trở nên tồi tệ hơn trong khi tiêu dùng vẫn yếu, dẫn tới áp lực giảm phát tăng lên.
Bắc Kinh đã hứa ưu tiêu thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng nội địa, nhưng đến nay vẫn chưa công bố nhiều chính sách cụ thể ngoài việc mở rộng chương trình đổi hàng cũ lấy hàng mới – trợ giá cho việc mua sắm ô tô, thiết bị gia dụng và hàng hóa khác.
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng kỳ vọng các biện pháp kích thích bằng chính sách tiền tệ và tài khóa mà nước này công bố vào cuối năm ngoái sẽ mang lại sự khởi sắc trên thị trường bất động sản đang chìm trong khủng hoảng và giải tỏa khó khăn tài chính cho các công ty địa ốc. Đã kéo dài suốt 4 năm qua, cuộc khủng hoảng bất động sản Trung Quốc đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới nhu cầu trong nước và tình hình tài chính của chính quyền các địa phương nước này.
Khuyến khích người tiêu dùng trong nước tiêu tiền nhiều hơn đang được giới chuyên gia xem là giải pháp tốt nhất để Trung Quốc vừa kích thích tăng trưởng kinh tế, vừa giảm bớt được tác động từ rủi ro thuế quan.
